Engan veginn bundið við Ítalíu
Í athyglisverðu viðtali í Viðskiptablaðinu 17. ágúst sl. var rætt við Þórarin G. Pétursson, staðgengil aðalhagfræðings Seðlabanka Íslands. Þar fjallaði Þórarinn um þær hugmyndir sem komið hafa fram í ítölskum stjórnmálum á undanförnum misserum um að e.t.v. væri ráðlegast fyrir Ítali að segja skilið við evrusvæðið og taka upp sína gömlu mynt aftur, ítölsku líruna, til að koma sér út úr ýmsum efnahagsvarndræðum sem plagað hafa ítalskt efnahagslíf. Þórarinn vill meina að evran sé þarna höfð fyrir rangri sök og að hún sé alls ekki vandamálið heldur uppbygging ítalska hagkerfisins. Klárlega er mikið til í því sem Þórarinn segir í viðtalinu um stöðu efnahagsmála á Ítalíu, en gallinn er í fyrsta lagi sá að mínu mati hvernig hann reynir, að því er virðist, að hvítþvo evruna af allri hlutdeild í þeim efnahagsvanda sem Ítalir hafa verið að glíma við og í öðru lagi það að hann skuli eingöngu tala um Ítalíu í þessu sambandi.
Nú veit ekki ég ekki hvort þetta er með ráðnum huga gert eða hvað þó ég telji nokkuð ljóst að Þórarinn sé talsvert hrifinn af evrunni. Þannig sagði hann t.a.m. í útvarpsviðtali í Speglinum 3. febrúar sl. að endanleg niðurstaða lægi fyrir að hans mati um það hvort við Íslendingar myndum taka upp evruna eða ekki. Okkur yrði einfaldlega ekki stætt utan Myntbandalags Evrópusambandsins að hans sögn "þegar“ Bretland, Svíþjóð, Danmörk og Noregur hefðu tekið hana upp. Það er auðvitað ekki slæmt að geta séð svona fram í tímann og sagt fyrir um hluti sem enginn getur vitað neitt með nokkurri vissu um. Það er nefnilega þannig að það verður einmitt stöðugt ólíklegra að Bretar, Danir og Svíar taki upp evruna og sama er að segja um það að Norðmenn gangi í Evrópusambandið og skyldi engan undra.
En svo komið sé aftur að viðtali Viðskiptablaðsins við Þórarinn þá er raunin sú að vangaveltur sem þær, sem fram hafa farið í ítölskum stjórnmálum um það hvort e.t.v. væri rétt fyrir Ítali að yfirgefa evrusvæðið, hafa engan veginn einskorðast við Ítalíu. Þannig má nefna að annar stærsti banki heimsins, HSBC bankinn í London, sagði í skýrslu sem gefin var út í júlí sl. að evrusvæðið hefði skilað sér það illa að það gæti þjónað hagsmunum sumra af aðildarríkjum þess að yfirgefa það. Í skýrslunni sem ber heitið “European meltdown?” nefnir bankinn sérstaklega þrjú evrulönd, Ítalíu, Þýzkaland og Holland sem bankinn segir að hafi skaðast mjög einkum vegna miðstýringar Seðlabanka Evrópusambandsins á stýrvöxtum innan evrusvæðisins en einnig vegna þess að aðild að evrusvæðinu svipti aðildarríki þess ýmsum tækjum til að hafa stjórn á efnahagslífi sínu.
HSBC bankinn segir ennfremur í skýrslunni að evran hafi m.a. ýtt Þýzkalandi fram á brún verðhjöðnunar og á sama tíma væri ítalskt efnahagslíf fast í efnahagssamdrætti með "sannarlega hræðilegri frammistöðu í útflutningsmálum" og óheyrilegum launakostnaði. Sem fyrr segir er það skoðun HSBC bankans að það sem einkum valdi þessu séu miðstýrðir stýrvextir innan evrusvæðisins. Samkvæmt þeirri formúlu sem lagt var af stað með í upphafi þegar línurnar voru lagðar fyrir Myntbandalag Evrópusambandsins áttu hagsveiflur á milli aðildarríkja evrusvæðisins smám saman að samlagast. Gallinn er bara að sú hefur ekki orðið raunin og það sem meira er þá hefur munurinn þar á milli fremur aukist frekar en hitt. Staðan er því sú núna innan evrusvæðisins að stýrivextir Seðlabanka Evrópusambandsins eru ýmist of háir eða lágir fyrir aðildarríki svæðisins.
Þessi umræða er einmitt nokkuð áhugaverð í ljósi þeirrar fullyrðingar margra Evrópusambandssinna hér á landi þess efnis að ef Ísland gengi í Evrópusambandið og tæki upp evruna í kjölfar þess, sem notebene er skilyrði fyrir aðild að sambandinu, myndu hagsveiflur hér á landi og á evrusvæðinu smám saman samlagast, en eins og kunnugt er er himinn og haf á milli hagsveiflanna hér á landi og innan svæðisins. Margir hafa orðið til að andmæla þessu og er ekki hægt að segja annað en að sú reynsla sem komin er á evrusvæðið, og getið er hér á undan, sé ekki beint til þess fallin að auka líkurnar á að svo yrði enda munurinn á hagsveiflunum hér á landi og á evrusvæðinu mun meiri en á milli einstakra aðildarríkja svæðisins.
Útlitið fyrir efnahag evrusvæðisins næstu áratugina er annars ekkert til að hrópa húrra fyrir ef marka má nýlega úttekt OECD. Þar kom m.a. fram að hagvöxtur í aðildarríkjum svæðisins muni dragast saman um helming á næstu tveimur áratugum ef ekki verði gerðar róttækar kerfisbreytingar í efnahagsmálum þess. Ef breytingar verði ekki gerðar muni afleiðing þess verða sú að þjóðartekjur á mann muni dragast saman í samanburði við Bandaríkin og önnur lönd. Þetta er einkum vegna þess að almenningur í evrulöndunum er að eldast og þar með mun framleiðsla dragast saman ef ekki verður brugðist við með viðeigandi hætti. Evrópusambandið hefur einmitt gert tilraun til þess að koma þessum málum í réttan farveg með svonefndri Lissabon-áætlun sem ýtt var úr vör árið 2000 og átti að gera sambandið að öflugasta, upplýstasta og samkeppnishæfasta markaðssvæði heimsins árið 2010. Flestir eru þó sammála um að engar líkur séu á að þetta markmið náist enda er Evrópusambandið lengra frá því í dag en það var árið 2000.
En svo komið sé aftur að skýrslu HSBC bankans þá gerir hann ítarlega grein fyrir þeirri skoðun sinni í henni að það kunni að vera einstökum aðildarríkjum evrusvæðisins í hag að yfirgefa það og bætir síðan við að hættan á því að svæðið liðaðist í sundur sé nú orðin svo mikil að það sé nauðsynlegt fyrir aðildarríki þess að íhuga vandlega kosti og galla þess að vera þar áfram. Og bankinn er ekki einn um að hafa rætt um hugsanleg endalok evrusvæðisins. Sama hefur t.a.m. hinn virti nóbelsverðlaunahafi í hagfræði, Milton Friedman, gert og sömu sögu er að segja um bandaríska fjárfestingabankann Morgan Stanley í skýrslu sem gefin var út í apríl síðastliðnum.
Hjörtur J. Guðmundsson
Birt áður á:
www.sus.is
Nú veit ekki ég ekki hvort þetta er með ráðnum huga gert eða hvað þó ég telji nokkuð ljóst að Þórarinn sé talsvert hrifinn af evrunni. Þannig sagði hann t.a.m. í útvarpsviðtali í Speglinum 3. febrúar sl. að endanleg niðurstaða lægi fyrir að hans mati um það hvort við Íslendingar myndum taka upp evruna eða ekki. Okkur yrði einfaldlega ekki stætt utan Myntbandalags Evrópusambandsins að hans sögn "þegar“ Bretland, Svíþjóð, Danmörk og Noregur hefðu tekið hana upp. Það er auðvitað ekki slæmt að geta séð svona fram í tímann og sagt fyrir um hluti sem enginn getur vitað neitt með nokkurri vissu um. Það er nefnilega þannig að það verður einmitt stöðugt ólíklegra að Bretar, Danir og Svíar taki upp evruna og sama er að segja um það að Norðmenn gangi í Evrópusambandið og skyldi engan undra.
En svo komið sé aftur að viðtali Viðskiptablaðsins við Þórarinn þá er raunin sú að vangaveltur sem þær, sem fram hafa farið í ítölskum stjórnmálum um það hvort e.t.v. væri rétt fyrir Ítali að yfirgefa evrusvæðið, hafa engan veginn einskorðast við Ítalíu. Þannig má nefna að annar stærsti banki heimsins, HSBC bankinn í London, sagði í skýrslu sem gefin var út í júlí sl. að evrusvæðið hefði skilað sér það illa að það gæti þjónað hagsmunum sumra af aðildarríkjum þess að yfirgefa það. Í skýrslunni sem ber heitið “European meltdown?” nefnir bankinn sérstaklega þrjú evrulönd, Ítalíu, Þýzkaland og Holland sem bankinn segir að hafi skaðast mjög einkum vegna miðstýringar Seðlabanka Evrópusambandsins á stýrvöxtum innan evrusvæðisins en einnig vegna þess að aðild að evrusvæðinu svipti aðildarríki þess ýmsum tækjum til að hafa stjórn á efnahagslífi sínu.
HSBC bankinn segir ennfremur í skýrslunni að evran hafi m.a. ýtt Þýzkalandi fram á brún verðhjöðnunar og á sama tíma væri ítalskt efnahagslíf fast í efnahagssamdrætti með "sannarlega hræðilegri frammistöðu í útflutningsmálum" og óheyrilegum launakostnaði. Sem fyrr segir er það skoðun HSBC bankans að það sem einkum valdi þessu séu miðstýrðir stýrvextir innan evrusvæðisins. Samkvæmt þeirri formúlu sem lagt var af stað með í upphafi þegar línurnar voru lagðar fyrir Myntbandalag Evrópusambandsins áttu hagsveiflur á milli aðildarríkja evrusvæðisins smám saman að samlagast. Gallinn er bara að sú hefur ekki orðið raunin og það sem meira er þá hefur munurinn þar á milli fremur aukist frekar en hitt. Staðan er því sú núna innan evrusvæðisins að stýrivextir Seðlabanka Evrópusambandsins eru ýmist of háir eða lágir fyrir aðildarríki svæðisins.
Þessi umræða er einmitt nokkuð áhugaverð í ljósi þeirrar fullyrðingar margra Evrópusambandssinna hér á landi þess efnis að ef Ísland gengi í Evrópusambandið og tæki upp evruna í kjölfar þess, sem notebene er skilyrði fyrir aðild að sambandinu, myndu hagsveiflur hér á landi og á evrusvæðinu smám saman samlagast, en eins og kunnugt er er himinn og haf á milli hagsveiflanna hér á landi og innan svæðisins. Margir hafa orðið til að andmæla þessu og er ekki hægt að segja annað en að sú reynsla sem komin er á evrusvæðið, og getið er hér á undan, sé ekki beint til þess fallin að auka líkurnar á að svo yrði enda munurinn á hagsveiflunum hér á landi og á evrusvæðinu mun meiri en á milli einstakra aðildarríkja svæðisins.
Útlitið fyrir efnahag evrusvæðisins næstu áratugina er annars ekkert til að hrópa húrra fyrir ef marka má nýlega úttekt OECD. Þar kom m.a. fram að hagvöxtur í aðildarríkjum svæðisins muni dragast saman um helming á næstu tveimur áratugum ef ekki verði gerðar róttækar kerfisbreytingar í efnahagsmálum þess. Ef breytingar verði ekki gerðar muni afleiðing þess verða sú að þjóðartekjur á mann muni dragast saman í samanburði við Bandaríkin og önnur lönd. Þetta er einkum vegna þess að almenningur í evrulöndunum er að eldast og þar með mun framleiðsla dragast saman ef ekki verður brugðist við með viðeigandi hætti. Evrópusambandið hefur einmitt gert tilraun til þess að koma þessum málum í réttan farveg með svonefndri Lissabon-áætlun sem ýtt var úr vör árið 2000 og átti að gera sambandið að öflugasta, upplýstasta og samkeppnishæfasta markaðssvæði heimsins árið 2010. Flestir eru þó sammála um að engar líkur séu á að þetta markmið náist enda er Evrópusambandið lengra frá því í dag en það var árið 2000.
En svo komið sé aftur að skýrslu HSBC bankans þá gerir hann ítarlega grein fyrir þeirri skoðun sinni í henni að það kunni að vera einstökum aðildarríkjum evrusvæðisins í hag að yfirgefa það og bætir síðan við að hættan á því að svæðið liðaðist í sundur sé nú orðin svo mikil að það sé nauðsynlegt fyrir aðildarríki þess að íhuga vandlega kosti og galla þess að vera þar áfram. Og bankinn er ekki einn um að hafa rætt um hugsanleg endalok evrusvæðisins. Sama hefur t.a.m. hinn virti nóbelsverðlaunahafi í hagfræði, Milton Friedman, gert og sömu sögu er að segja um bandaríska fjárfestingabankann Morgan Stanley í skýrslu sem gefin var út í apríl síðastliðnum.
Hjörtur J. Guðmundsson
Birt áður á:
www.sus.is
