Fullveldi.com

31.5.03

Ingibjörg Sólrún í pólitískri tilvistarkreppu

Forysta Samfylkingarinnar virðist hafa verið svo sannfærð um að henni tækist að koma Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur inn á þing að hún hefur ekki gert neinar áætlanir um það hvað gera ætti ef það gengi ekki eftir. Það er engu líkara en menn þar á bæ hafi vaknað upp við vondan draum þegar úrslit kosninganna lágu fyrir og ljóst var að Ingibjörg var úti. Segja má að Ingibjörg sé nú eins konar pólitískur munaðarleysingi, án þingsætis, án embættis borgarstjóra Reykjavíkur og án formlegrar stöðu sem forystumaður innan Samfylkingarinnar.

Ýmsar hugmyndir hafa verið uppi innan Samfylkingarinnar um það hvernig leysa megi úr þessum hnút, en allar eiga þær það sameiginlegt að hafa yfirvarp fálms og vandræðagangs. Ingibjörgu hafa þannig verið boðnir ýmsir stólar innan flokksins sem þegar eru uppteknir af öðru fólki. Má þar nefna stöðu varaformanns og formanns framkvæmdastjórnar flokksins. Hafa henni jafnvel verið boðnir slíkir stólar án þess að séð verði að þeir, sem þegar sitji í þeim, hafi verið inntir álits á málinu. Lengst hefur þó verið talað um að Ingibjörg taki við embætti formanns Samfylkingarinnar að loknum landsfundi flokksins í haust.

Össur Skarphéðinsson lýsti því þó strax yfir að loknum kosningum að hann og enginn annar yrði formaður eftir landsfund Samfylkingarinnar og ennfremur að Ingibjörg Sólrún styddi sig til áframhaldandi formannssetu. Það hefur þó verið áberandi að Ingibjörg hefur ekki verið nærri því eins afdráttarlaus í þeim yfirlýsingum sínum og Össur. Undir það síðasta hefur hún reyndar sagt að hún útiloki ekkert í þessum efnum. Annars hefur maður séð þetta sama mynstur áður þegar Össur hélt því fram í margar vikur að hann og enginn annar yrði forsætisráðherraefni Samfylkingarinnar fyrir kosningarnar í vor. Það þurfti hann þó að éta ofan í sig eins og kunnugt er. Ekki er því ólíklega að það sama verði uppi á teningnum nú.

Fólk innan Samfylkingarinnar skiptast nú þegar í a.m.k. tvær fylkingar um málið; þá sem styðja Össur, sem áframhaldandi formann, og þá sem styðja Ingibjörgu Sólrúnu. Það hefur þó verið vitað mál frá upphafi að Össur hefur aðeins verið uppfyllingarefni í stöðu formanns Samfylkingarinnar unz hæfari manneskja gæti tekið við forystunni. Ingibjörg Sólrún hefur sjálfsagt verið inni í myndinni í þeim efnum frá byrjun en hún var auðvitað upptekin annars staðar. Sama gildir um Jón Baldvin Hannibalsson sem margir heittrúaðir kratar gerðu sér lengi vonir um að myndi snúa aftur í stjórnmálin og gera það sjálfsagt enn.

Það verður annars fróðlegt að vita hvernig framhaldið verður á vandræðagangi Samfylkingarinnar í þessu máli. Reyndar virðist sem vandræðagangur sé rauður þráður í flestu sem flokkurinn kemur nálægt, hvort sem það t.a.m. snýr að Evrópumálunum eða forystumálum flokksins. Að mínu mati eru miklar líkur á því að Ingibjörg Sólrún verði formaður Samfylkingarinnar að loknum landsfundi flokksins í haust. Að öllum líkindum mun hún þó ekki bjóða sig formlega fram í embættið heldur mun hún sennilega vera kosin þannig að fólk einfaldlega velji hana sjálft. Hún mun síðan lýsa því yfir að hún geti ekki annað en orðið við slíkum áskorunum.

Annars á maður líka allt eins von á því að einhver af þingmönnum Samfylkingarinnar í kjördæmi Ingibjargar eigi hreinlega eftir að segja af sér þingmennsku til að Ingibjörg komizt á þing. Mikið kæmi manni það ekki á óvart.

Hjörtur J. Guðmundsson

17.5.03

Afar vafasamur sigur Samfylkingarinnar

Stöðugt fleiri eru ljóslega að átta sig á því að spurning sé hvort meintur kosningasigur Samfylkingarinnar, í nýafstöðnum Alþingiskosningum, hafi í raun verið ýkja mikill sigur þegar horft er á heildarmyndina og árangur flokksins settur bæði í samhengi við þau markmið sem hann setti sér, og sem ekki náðust, og það sem lagt var í sölurnar í því skyni að ná þeim markmiðum. Niðurstaða þess hlýtur að vera sú að margumtalaður sigur Samfylkingarinnar í kosningunum hafi verið afar vafasamur svo ekki sé fastar að orði kveðið.

Samfylkingin lagði, eins og alkunna er, allt í sölurnar til þess að ná markmiðum sínum í kosningunum, þ.á.m. framtíð R-listans. Markmiðin flokksins voru að koma ríkisstjórninni frá völdum, mynda tveggja flokka ríkisstjórn, koma Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur inn á þing, fá a.m.k. 35% fylgi og verða stærsti stjórnmálaflokkur landsins. Ljóst er að ekkert af þessum markmiðum náðist. Að vísu eru stjórnarmyndunarviðræður Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins enn í gangi en ljóst er að mikið þarf að gerast til að þær viðræður leiði ekki til áframhaldandi ríkisstjórnarsamstarfs flokkanna.

Þrátt fyrir þessa útreið Samfylkingarinnar hefur forystan reynt að halda höfði og leggja áherzlu á þann árangur sem flokkurinn þó náði í kosningunum, en sem engu að síður verður að teljast mjög dræmur. Þannig er talað um að flokkurinn hafi þrátt fyrir allt bætt við sig fylgi, enda er vart um það deilt. Hitt er svo annað mál að fátt er eðlilegra en að stærsti stjórnarandstöðu-flokkurinn bæti við sig töluverðu fylgi í kosningum, ekki sízt þegar sama stjórnin hefur setið samfellt í átta ár.

Forysta Samfylkingarinnar hefur einnig hamrað á því að flokkurinn hafi náð því markmiði sínu að komast yfir svonefndan 30 prósenta vegg. Það markmið varð þó fyrst til á lokaspretti kosningabaráttunnar þegar skoðanakannanir voru farnar að sýna minnkandi fylgi við Samfylkinguna. Þá fóru að renna tvær grímur á marga í forystu flokksins og því markmiðið lækkað úr 35% niður í 30%. Þetta þýddi þannig að forystan var farin að draga all verulega í land miðað við fyrri yfirlýsingar. Þetta síðbúna markmið náðist að vísu, sem fyrr segir, en þó afar naumlega eins og kunnugt er.

Það er því ljóst að þrátt fyrir að reynt sé að brosa opinberlega og láta sem allt sé í stakasta lagi þá voru úrslit kosninganna mikil vonbrigði fyrir margt Samfylkingarfólk og þá einkum og sér í lagi fyrir forystuna. Allt var lagt í sölurnar en uppskeran reyndist þrátt fyrir það vægast sagt afar rýr.

Hjörtur J. Guðmundsson

5.5.03

Blekkingaleikur Samfylkingarinnar

Eins og kunnugt er byggist nýjasta útspil Samfylkingarinnar í kosningabaráttunni á því að reyna að fá kvenkyns kjósendur til að kjósa flokkinn eingöngu á þeim forsendum að forsætisráðherraefni hans, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, sé kona. Nýlegar heilsíðu auglýsingar Samfylkingarinnar í blöðum sýna þetta svo um munar. Þar er ekkert minnzt á málefni eða stefnu flokksins (sem reyndar er deilt um hvort raunverulega fyrirfinnist) heldur aðeins lögð áherzla á kyn forsætisráðherraefnisins og annað ekki. Kemur þetta reyndar ekki mjög á óvart þar sem skoðanakannanir hafa sýnt að kjósendur Samfylkingarinnar séu helzt konur, en eins og þekkt er sveiflast áherzlur flokksins gjarnan í takt við niðurstöður skoðanakannanna á þessum og hinum tímapunktinum.

Þann 22. apríl s.l. birtist grein í Morgunblaðinu þar sem Össur Skarphéðinsson, formaður Samfylkingarinnar, hvatti kjósendur til að breyta Íslandssögunni og gera konu í fyrsta sinn að forsætisráðherra landsins, hverju sem því er nú ætlað að skila (síðast þegar ég vissi gekk jafnréttisbaráttan út á það að kyn fólks ætti ekki að skipta máli heldur hæfileikar viðkomandi til að gegna umræddri stöðu). Sú áherzla, að kona yrði í fyrsta sinn forsætisráðherra landsins, skipti þó Össur augljóslega engu máli þegar hann sjálfur sóttist ítrekað eftir því að verða útnefndur forsætisráðherraefni Samfylkingarinnar allt þar til í janúar s.l. er hann varð að lúta í lægra haldi fyrir Ingibjörgu Sólrúnu.

Nú er hins vegar hamrað á áðurnefndum áróðri vegna þess að það vill svo til að forsætisráðherraefni Samfylkingarinnar er kona. Ingibjörg Sólrún var þó ekki valin í hlutverkið vegna þess að hún væri kona (eins og Samfylkingin ætlazt nú til af kvenkyns kjósendum) heldur einungis vegna tilfinnanlegs og langvarandi skorts Samfylkingarinnar á hæfu fólki til forystustarfa. Sú foringjaekla leiddi að lokum til þess að Ingibjörg Sólrún gekk á bak orða sinna í borgarmálunum, eins og alræmt er, og gerðist forsætisráðherraefni Samfylkingarinnar. Hér ráða því einungis hagsmunir ferðinni en ekki einhverjar meintar hugsjónir.

Það hefur hins vegar sennilega verið ljóst frá upphafi að Össur Skarphéðinsson hefur aldrei verið annað en uppfyllingarefni í stöðu formanns Samfylkingarinnar. Það var endanlega staðfest þegar Ingibjörg Sólrún var tekin fram fyrir hann sem forsætisráðherraefni flokksins þrátt fyrir margítrekaðar óskir Össurar um að fá að skipa þá stöðu. Vart hefur nokkur stjórnmálamaður í Íslandssögunni hlotið jafn ömurlegt hlutskipti og Össur Skarphéðinsson og það af hálfu eigin flokkssystkina.

Hjörtur J. Guðmundsson

(Birt í Morgunblaðinu 30. apríl 2003)

4.5.03

Feluleikurinn í kringum Fréttablaðið

Allt frá því að eigendaskipti urðu að Fréttablaðinu hefur það verið meira eða minna í umræðunni hverjir ættu blaðið. Upplýsingar um eignarhald blaðsins voru þó lengi vel ekki gefnar upp og enn er svo komið að einungis hefur verið upplýst að hluta hverjir komi þar við sögu. Segja má að þurft hafi að pína þessar upplýsingar upp úr aðstandendum blaðsins sem aftur hafi reynt flest til að þurfa ekki að láta þær uppi. Ófáir hafa því velt fyrir sér hvernig á því standi, hvað það sé sem almenningur í þessu landi megi ekki vita.

Nú nýverið var hins vegar greint frá því í fréttum að upplýst hafi verið hverjir væru eigendur blaðsins og kom það sennilega ekki mörgum á óvart. Hins vegar var ekki gert opinbert hversu stóran eignarhlut hver eigandi ætti. Í fréttum Ríkissjónvarpsins 1. maí s.l. var sagt að hlutir eigenda blaðsins væru á bilinu 3-25%. Í Fréttablaðinu daginn eftir sagði hins vegar að eignarhlutirnir skiptust nokkuð jafnt á milli eigendanna. Það er því spurning hvað skilgreinist sem „nokkuð jafnt“ hjá aðstandendum Fréttablaðsins, enda óneitanlega mikill munur á milli 3% og 25% eignarhlutar.

Eigendur Fréttablaðsins munu annars vera sjö talsins og flestir vera meira eða minna í tengslum við Baug. Þ.á.m. þeir Jón Ásgeir Jóhannesson og Jóhannes Jónsson, gjarnan nefndir Bónus-feðgar, Ingibjörg S. Pálmadóttir, dóttir Pálma í Hagkaup, og Árni Hauksson, forstjóri Húsasmiðjunnar. Það er því ekki einkennilegt að sagt hafi verið að raunverulegur eigandi blaðsins væri einfaldlega Baugur.

Sem fyrr segir hefur það sennilega ekki komið mörgum á óvart hverjir væru eigendur Fréttablaðsins enda flestum sennilega orðið það meira eða minna ljóst. Fyrirtæki í eigu Baugs hafa þannig t.d. auglýst mjög mikið í blaðinu, einkum Bónus og Húsasmiðjan. Ennfremur var Bogi Þór Siguroddsson, fyrrv. forstjóra Húsasmiðjunnar, þegar búinn að upplýsa það að Árni Hauksson og Bónus-feðgar væru eigendur að blaðinu.

En þá er bara spurningin hvenær næsta skref verður tekið í því að upplýsa að fullu um eignarhald Fréttablaðsins, þ.e. hvernig eignarhlutarnir skiptast. Spurning hvenær það verður. Þetta virðist allavega vera einhver heljarinnar feluleikur og af einhverjum ástæðum hefur eigendum blaðsins ekki þótt æskilegt að upplýsa almenning um málið og þykir greinilega enn. Auðvitað er mönnum frjálst að upplýsa slíkt, en hvað hafa eigendurnir að fela? Hvers vegna má fólk ekki vita þetta?

(Heimildir m.a. Rúv.is 01/05/03, Fréttablaðið 02/05/03)

Hjörtur J. Guðmundsson