Evrusvæðið í tómu tjóni

Sveinn Hannesson, framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarsins, vill endilega skipta íslenzku krónunni út fyrir evruna og segir hana vera "varanlega lausn" fyrir íslenzkt efnahagslíf "til að losna við sveiflur." Þetta hefur Sveinn reyndar verið að tuða um í einhver ár án þess að því hafi fylgt merkilegur rökstuðningur og var þetta síðast haft eftir honum í frétt í Fréttablaðinu 21. september sl. Ég veit ekki hvort Sveinn hefur fylgst með þróun evrunnar og evrusvæðisins síðan evran var tekin í notkun sem almennur gjaldmiðill í byrjun árs 2002, en ummæli hans benda ekki beint til að sú sé raunin. Fyrir það fyrsta veit Sveinn væntanlega mætavel að evran verður ekki tekin upp hér á landi nema með því að ganga í Evrópusambandið með öllum þeim ókostum sem því myndi fylgja fyrir Ísland einkum hvað snýr að fullveldi landsins, lýðræði, sjávarútvegsmálum og efnahagsmálum almennt.

Þess utan hefur evrusvæðið einfaldlega verið að reynast afskaplega illa á undanförnum árum. Annar stærsti banki heimsins, HSBC í London, gaf út skýrslu í sumar sem bar nafnið "European meltdown?" þar sem m.a. kom fram að reynslan af evrusvæðinu væri svo slæm að það gæti verið sumum af aðildarríkjum þess í hag að yfirgefa það og taka upp sína fyrri sjálfstæðu gjaldmiðla á ný. Nefnir bankinn sérstaklega Þýzkaland, Ítalíu og Holland til sögunnar í þessum efnum sem hafi beinlínis beðið skaða af upptöku evrunnar.

Það sem einkum veldur þessu að mati HSBC bankans er miðstýring Seðlabanka Evrópusambandsins á stýrivöxtum innan evrusvæðisins sem hafi leitt af sér ýmsar neikvæðar afleiðingar fyrir aðildarríki svæðisins og gert þeim erfitt fyrir að hafa eðlilega stjórn á efnahagslífi sínu. Bankinn segir ennfremur í skýrslunni að hættan á því að evrusvæðið liðist í sundur sé komin á það stig að það sé nauðsynlegt fyrir aðildarríki þess að velta alvarlega fyrir sér kostum þess að segja skilið við það. Og fleiri hafa talað á hliðstæðum nótum s.s. bandaríski nóbelsverðlaunahafinn í hagfræði, Milton Friedman, sem sagði m.a. í viðtali við fréttavefinn Euobserver.com á síðasta ári að sterkar líkur væru á því að evrusvæðið liði undir lok á næstu árum.

Í sumar var ennfremur greint frá því að OECD teldi útlit fyrir að hagvöxtur í aðildarríkjum evrusvæðisins myndi dragast saman um helming á næstu tveimur áratugum ef ekki yrðu gerðar róttækar kerfisbreytingar í efnahagsmálum svæðisins í því augnamiði að halda hagvexti í takti við önnur aðildarríki stofnunarinnar. Ef breytingar yrðu ekki gerðar myndi afleiðingin verða sú að þjóðartekjur á mann myndu dragast saman í samanburði við Bandaríkin og önnur lönd. Ástæða þessa væri einkum sú að almenningur í evrulöndunum væri að eldast og þar með myndi framleiðsla dragast saman ef ekki yrðu gerðar breytingar.

Fram kom í umfjöllunum fjölmiðla af málinu að OECD væri sífellt að verða gagnrýnni á frammistöðu evrulandanna í efnahagsmálum. Helstu kerfisbreytingar sem nauðsynlegt er að ráðast í að mati stofnunarinnar eru m.a. aukinn sveigjanleiki á vinnumarkaði, aukin samþætting innri markaðarins og aukið frumkvöðlastarf. Þá þurfi einnig að auka framleiðni svo og aðhald í opinberum fjármálum. Aðildarríki Evrópusambandsins samþykktu sérstaka áætlun árið 2000 sem m.a. var ætlað að stuðla að þessum umbótum og átti sambandið að verða upplýstasta, öflugasta og samkeppnishæfasta efnahagssvæði í heiminum árið 2010. Flestir eru hins vegar sammála um að Evrópusambandið sé lengra frá þessu markmiði í dag en þegar áætlunin var samþykkt og að útilokað sé að það náist á tilsettum tíma.

Og svona mætti lengi halda áfram um slæmt ástand evrusvæðisins en ég læt nægja að fjalla að lokum um nokkur meginatriði. Meðalatvinnuleysi innan evrusvæðisins er í kringum 10% og hefur verið lengi og hagvöxtur er lítill sem enginn. Á sama tíma eru þau aðildarríki Evrópusambandsins í Vestur-Evrópu sem ekki hafa tekið upp evruna, Svíþjóð, Bretland og Danmörk, að gera það mun betra í efnahagsmálum en evrulöndin þó við Íslendingar séum þó að gera það betra en löndin þrjú og evrusvæðið samanlagt. Hagsveiflur á milli aðildarríkja evrusvæðisins hafa ekki samlagast eins og til stóð sem aftur hefur þýtt að miðstýrðir stýrivextir innan þess hentar í raun engu þeirra eins og áður er komið inn á. Verðlag innan svæðisins hefur heldur ekki samlagast þrátt fyrir að kennismiðir Evrópusambandsins hafi lofað öðru. Þvert á móti hefur munurinn þar á aukizt síðan evran var tekin í noktun sem almennur gjaldmiðill og er nú orðinn meiri en gerist á milli einstakra ríkja Bandaríkjanna.

Samkvæmt skoðanakönnun sem gerð var af Gallup á meðal neytenda í aðildarríkjum evrusvæðisins og birt var í marz sl. sögðust meira en 90% aðspurðra vera þeirrar skoðunar að tilkoma evrunnar hefði orðið til þess að hækka verðlag. Þetta er í samræmi við aðrar kannanir um sama efni sem gerðar hafa verið á undanförnum árum síðan evran var tekin í notkun sem almennur gjaldmiðill. Samkvæmt könnun sem gerð var fyrir þýzka blaðið Stern í ágúst sl. vilja 56% Þjóðverja að Þýzkaland segi skilið við evrusvæðið og taki upp þýzka markið á nýjan leik.

Í ljósi þessa alls er kannski ekki að furða að mikill meirihluti Íslendinga sé á móti því að skipta íslenzku krónunni út fyrir evruna og hafi verið nú um árabil samkvæmt skoðanakönnunum sem gerðar hafa verið fyrir Samtök iðnaðarins sjálf. Er þetta það sem Sveinn Hannesson vill að Ísland verði hluti af? Ég verð bara að segja eins og er að ég veit ekki hvar blessaður maðurinn hefur verið!

Hjörtur J. Guðmundsson

Birt einnig á:
www.ihald.is

Íslenzkir sambandsríkissinnar?

Sennilega þætti fáum það fréttir ef ég segði að Evrópusamtökin vildu að Ísland gengi í Evrópusambandið. Hins vegar yrði e.t.v. eitthvað annað uppi á teningnum ef ég segði að samtökin vildu að Evrópusambandið þróaðist yfir í það að verða að sambandsríki. Það vill nefnilega svo til að Evrópusamtökin eru aðili að regnhlífarsamtökunum European Movement sem hafa höfuðstöðvar sínar í Brussel, en meginmarkmið þeirra samtaka er að stuðla að því að Evrópusambandið þróist yfir í að verða "sameinað evrópskt sambandsríki" (united federal Europe) ef marka má heimasíðu þeirra Europeanmovement.org.

Reyndar skilst mér að skiptar skoðanir séu í þessum efnum innan European Movement og að þar skiptist menn einkum í tvær fylkingar. Annars vegar þá sem telja þróun Evrópusambandsins hafa gengið of langt með samþykkt Maastricht-sáttmálans árið 1992 og hins vegar sambandsríkissinnana sem vilja sjá sambandið þróast yfir í að verða að sambandsríki sambærilegu við Bandaríkin. En hvað sem líður skiptum skoðunum innan European Movement þá breytir það ekki því að meginmarkmið samtakanna er alveg skýrt.

Hver er afstaðan?
Bæði í ljósi þessa, sem og þeirrar alvarlegu pólitísku krísu sem Evrópusambandið hefur búið við síðan Frakkar og Hollendingar höfnuðu fyrirhugaðri stjórnarskrá sambandsins í byrjun sumars, held ég að það væri vel við hæfi að Evrópusamtökin upplýstu það hvernig þau vilji sjá þróun Evrópusambandsins í framtíðinni. Eru samtökin hlynnt því meginmarkmiði European Movement að þróa eigi sambandið yfir í að verða að einu ríki? Eða fylla þau þann flokk innan samtakanna sem telja það Evrópusamband, sem við stöndum frammi fyrir í dag, vera komið út fyrir æskileg mörk? Einnig væri fróðlegt að vita hvort Evrópusamtökin séu því fylgjandi að fyrirhuguð stjórnarskrá Evrópusambandsins nái fram að ganga? Sem notabene er engan veginn tímabært að afskrifa, þá ekki sízt í ljósi þeirrar staðreyndar að stofnanir sambandsins eru þegar fyrir margt löngu byrjaðar að innleiða stóra hluta stjórnarskrárinnar þrátt fyrir að hún hafi ekki enn náð fram að ganga – hvort sem sú verður síðan raunin eða ekki. Það er því alveg eins víst að hún taki gildi fyrr en síðar með einhverjum hætti og enn ljósara að litlar líkur eru á því að þau vinnubrögð sem notuð verða til þess verði lýðræðisleg.

Vaxtarverkir unglings?
Nái stjórnarskrá Evrópusambandsins sem slík fram að ganga mun hún klárlega verða hornsteinninn í því evrópska stórríki sem marga Evrópusambandssinna dreymir um. Það þarf ekki annað en að lesa upphafskafla hennar til gera sér grein fyrir því hvert stefnt er. Spurningin er bara hvort forystumenn Evrópusamtakanna dreymir sama draum. Formaður samtakanna sagði í grein í Morgunblaðinu 28. júní sl. að líkja mætti þeirri pólitísku krísu sem Evrópusambandið stæði frammi fyrir í dag við vaxtarverki unglings sem væri "að breytast í fullorðna manneskju.“ Maður spyr sig því óneitanlega að því í hvað sambandið eigi nákvæmlega að breytast að mati formannsins? Eitt ríki kannski? Það er allavega vandséð að Evrópusambandið geti tekið aðra stefnu verði mikið meiri samruni innan þess en orðinn er. Sambandið er í dag a.m.k. miklu nær því að vera einhvers konar sambandsríki en nokkurn tímann alþjóðastofnun. Og nái stjórnarskráin fram að ganga er alveg ljóst að þar með verður Evrópusambandið orðið að ríki enda mun tilkoma hennar þýða að sambandið verður komið með svo að segja öll einkenni ríkis samkvæmt alþjóðlegum skilgreiningum. Er þetta það sem formaður Evrópusamtakanna á við með þeirri fullorðnu manneskju sem hann sér fyrir sér að Evrópusambandið breytist í?

Sambandsríkissinnar
Að þessu sögðu verður að teljast afar ólíklegt að Evrópusamtökin séu þeirrar skoðunar að þróun Evrópusambandsins hafi gengið of langt. Raunar verða orð formanns samtakanna ekki skilin öðruvísi en svo að hann telji að þróun sambandsins sé einmitt komin of skammt á veg. Spurningin er bara hvernig Evrópusamtökin sjái fyrir sér þróun Evrópusambandsins í framtíðinni eins og áður segir. Í ljósi ummæla formanns samtakanna, sem og veru þeirra í regnhlífarsamtökum evrópskra sambandsríkissinna, liggur beinast við að draga þá ályktun að Evrópusamtökin séu samtök þeirra Íslendinga sem vilji sjá Evrópusambandið breytast í sambandsríki og Ísland verða hluta af því. Ég leyfi mér hins vegar að efast stórlega um að meirihluti landsmanna sé tilbúinn að skrifa upp á þá ömurlegu framtíðarsýn.

Hjörtur J. Guðmundsson

(Greinin birtist áður í Morgunblaðinu 8. september 2005.)

Birt einnig á:
www.sus.is
www.heimssyn.is

Gísli Marteinn og hræddu vinstrimennirnir

Gísli Marteinn Baldursson tilkynnti formlega þann 28. ágúst sl. að hann hyggðist bjóða sig fram í fyrsta sæti framboðslista Sjálfstæðisflokksins fyrir borgarstjórnarkosningarnar sem fram fara næsta vor. Kom þetta fram í ræðu sem hann flutti á fjölmennum fundi stuðningsmanna í Iðnó sem kunnugt er. Var húsið bókstaflega troðfullt en undirritaður var þar á meðal. Afar ánægjulegt er að Gísli Marteinn hafi tekið þessa ákvörðun. Nú er bara að sjá hverjar lyktir verða í prófkjörinu sem sennilega mun fara fram í byrjun nóvember. Persónulega styð ég Gísla heilshugar í framboði hans og trúi því að hann eigi eftir að fara með sigur af hólmi.

Hann hefur heldur ekki skemmt fyrir sá augljósi taugatitringur sem verið hefur til staðar hjá aðilum á vinstrivængnum vegna framboðs Gísla Marteins, bæði fyrir og eftir að það lá fyrir að hann hyggðist stefna á fyrsta sætið á lista Sjálfstæðisflokksins. Þetta hefur einkum verið áberandi hjá ýmsum framámönnum innan Samfylkingarinnar og hefur Össur Skarphéðinsson, þingmaður flokksins, farið þar fremstur í flokki. Hefur hann hamast gegn framboði Gísla allt frá því í vor og fundið því allt til foráttu á heimasíðu sinni eins og komið hefur fram. Eru það mikil meðmæli með framboði Gísla.

Með því neyðarlegra af hálfu Össurar í þeim efnum var að halda því fram að Gísli Marteinn hefði verið að setja sig í sama hóp og Bjarni Benediktsson, Geir Hallgrímsson og Davíð Oddsson þegar hann nefndi að allir þessir menn hefðu verið tiltölulega ungir þegar þeir tóku við sem oddvitar borgarstjórnarflokks Sjálfstæðisflokksins á sínum tíma. Með þessu var Gísli þó augljóslega aðeins að meina að það að hann væri ungur maður þýddi ekki að hann væri þar með ekki hæfur til að leiða sjálfstæðismenn í borginni, en eins og kunnugt er hafa sumir orðið til að nefna það hingað til sem hugsanlegan ókost við framboð hans.

Á dögunum var síðan svakaleg frétt flutt á Stöð 2 um að Gísli Marteinn hefði ekki lokið BA námi í stjórnmálafræði þó það væri haft eftir honum í bókinni Samtíðarmenn. Mátti helzt skilja á kynningunni á fréttinni að verið væri að fletta ofan af einhverju skipulögðu samsæri. Í fréttinni sjálfri kom hins vegar berlega í ljós að einungis væri um að ræða atvik sem ætti sér eðlilegar og skiljanlegar skýringar. Gísli ætti lítið eftir af náminu og hefði gert ráð fyrir að vera búinn með það þegar bókin kæmi út. Þær áætlanir hefðu hins vegar frestast. Þetta var nú öll æsifréttin.

Er alveg með ólíkindum hvað sumir af andstæðingum Gísla Marteins eru augljóslega tilbúnir að leggjast lágt vegna hræðslu sinnar við framboð hans. Það sýnir ennfremur hversu lítið þessir sömu aðilar hafa greinilega á Gísla að þeir skuli þurfa að tína til annan eins tittlingaskít og það hvort hann hafi lokið BA námi eða ekki og reyna að mála það upp sem einhverja æsifrétt sem síðan kemur í ljós að er alger stormur í vatnsglasi og reyndar miklu minna en það. Það verður að segjast eins og er að þessi vinnubrögð gera mann enn staðfastari í þeirri trú en áður að Gísli Marteinn sé rétti maðurinn til að leiða lista okkar sjálfstæðismanna í vor.

Hjörtur J. Guðmundsson

Birt einnig á:
www.ihald.is

Iceland: The Vikings On the Move Again

There was a time when the Vikings did not create wealth, but robbed it from others. Those days are over. Today Iceland is one of Europe’s most prosperous economies.

Until the late 1980s Icelandic society could be described as deeply socialist. There were many state-owned companies, taxes were high and there was a lot of government interference in various fields. At that time capitalism was considered an extremist economic model. In fact any step towards liberating the economy was seen as extremist. However, there was a group of young Libertarians and Conservatives within the Icelandic Independence Party who thought otherwise. When this generation took over the leadership of the party in the early 1990s it started to put its ideas into practice: liberating the economy, introducing privatisation, lowering taxes and increasing public freedom in general.

Hannes GissurarsonWithin a decade they had turned around Iceland’s mentality. Today libertarianism and economic reforms towards a more liberalised economy are simply seen as the mainstream political ideology in Iceland. Reactionary forces, mainly on the center-left, have tried to hinder those reforms over and over again through the years. But they have not succeeded. The Independence Party has led this evolution which could very well be described as an economic revolution. The two individuals most responsible for this development in Iceland are Professor Hannes H. Gissurarson the ideologist of the movement, and Davíd Oddsson who put those ideas into practice.

Oddsson became Prime Minister of Iceland in 1991 after being elected as chairman of the Independence Party. Before that he had been mayor of Reykjavík since 1982. He was only 34 when he became mayor. His first government was a coalition with the Social Democratic Party (today a part of the Social Democratic Alliance) but since 1995 the Independence Party has governed with the Progressive Party which is a centrist party. Oddsson served as Prime Minister for more than 13 years, from May 1991 to September 2004. In accordance with the pact between the Independence Party and the Progressive Party on continued coalition after the general elections in 2003 the chairman of the Progressive Party took over as PM in September 2004 and Oddsson became Foreign Minister.

Since 1991 many state-owned companies have been privatised. These include Landsbanki Íslands (National Bank of Iceland), Búnadarbanki Íslands (now Kaupthing Bank) and the National Telephone Company (now Iceland Telecom). Taxes have been lowered significantly. Corporate taxes have been cut from 51% to 18% which has resulted in more revenue for the state than before. Income taxes have also been lowered significantly down to 24,75% and are scheduled to go down to 21,75% in 2007. Property taxes paid by individuals and companies will be abolished next year (2006) and the same goes for a special tax on high income. The VAT will be reviewed and a number of other reforms will be introduced.

The debts of the Icelandic state have furthermore been reduced by 50% since 1995. Iceland has sustained impressive GDP growth ever since that year with the sole exception of 2002. Last year the growth was 5,2% and it is forecast to be 4 to 5% for the next couple of years. Purchasing power has been growing every year and unemployment is very low at about 2% at present. And as a result of this Iceland is usually among the highest scorers in international researches on how well countries are doing.

Looking for Opportunities
In the old days, the Vikings raided foreign countries. Today the Icelanders are on the move again, but now, rather than robbing others of their wealth, they are looking for opportunities to invest their own wealth. The economic reforms of the 1990s have provided the substructure for the “break-out” of Icelandic companies to other countries in recent years, especially Denmark and the UK. Icelandic companies have bought or invested in many big companies in these countries. Icelandic businessmen now own the supermarkets Magasin du Nord and Illum in Denmark, the Danish low-fare airlines Sterling and Maersk, the British Heritable Bank and the stock-broker Teather & Greenwood. Also Mosaic Fashions Ltd. in the UK, the store chains Iceland and Booker, the toy company Hamleys, the jewellery store chain Goldsmiths, but also Geest North Sea Line in the Netherlands, and many more. The most recent investment happened only last month when Icelandic businessmen bought a 51% share in the Dutch company Daalimpex Beheer B.V., one of the biggest cold storage companies in Europe.

This sudden Icelandic “break-out” has taken many people outside Iceland by surprise. Many foreigners wonder how businessmen from a small country with less than 300,000 people can be able to achieve this and are asking where the money is coming from. There have even been some ridiculous conspiracy theories about mob money from Russia. One of the reasons for this success is the economic reforms in Iceland. These have among other things made it much easier for Icelandic companies to grow and become stronger. Another reason is that the Icelandic market is small and many Icelandic companies have reached a limit to their growth in Iceland and have therefore increasingly been looking abroad for investment opportunities. Finally Icelandic companies are simply very well run.

Thór Sigfússon, the director of Iceland’s Chamber of Commerce (ICC), was the guest in a talkshow in Iceland called “Kastljós” on August 15 which had Icelandic business life as its the topic. Sigfússon said among other things that more and more foreign journalists were coming to Iceland to write about Icelandic investments in other countries. The host then asked him why Iceland was doing so well in economic terms and then added: "It must be said that we are doing rather well aren’t we?" Sigfússon replied and said:

"Yes, and I think actually now when we’re having a lot of those journalists coming to the country – we’ve had now around 60 journalists in four months visiting us which has never happened in the history of the ICC – then they ask how come we’re having this success? And we realise very soon that what perhaps singles us out is that we are starting to get a good night’s sleep although others are doing well. Many of our neighbouring nations are not and are therefore losing talented people to other countries. We also have a certain swiftness in Icelandic business life and in Icelandic society. I’m very happy to be a representative of the business community and to be able to say that we have straightforward regulations, we have little bureaucracy and small government. So this has helped us very much."

And the Icelandic government is not about to stop reforming the economy. More tax cuts are on the drawing board, more privatisation and more deregulation. In addition serious and growing discussion has emerged in Iceland about the benefits of flat taxes.

Hjörtur J. Guðmundsson

Birtist áður á:
www.brusselsjournal.com

Engan veginn bundið við Ítalíu

Í athyglisverðu viðtali í Viðskiptablaðinu 17. ágúst sl. var rætt við Þórarin G. Pétursson, staðgengil aðalhagfræðings Seðlabanka Íslands. Þar fjallaði Þórarinn um þær hugmyndir sem komið hafa fram í ítölskum stjórnmálum á undanförnum misserum um að e.t.v. væri ráðlegast fyrir Ítali að segja skilið við evrusvæðið og taka upp sína gömlu mynt aftur, ítölsku líruna, til að koma sér út úr ýmsum efnahagsvarndræðum sem plagað hafa ítalskt efnahagslíf. Þórarinn vill meina að evran sé þarna höfð fyrir rangri sök og að hún sé alls ekki vandamálið heldur uppbygging ítalska hagkerfisins. Klárlega er mikið til í því sem Þórarinn segir í viðtalinu um stöðu efnahagsmála á Ítalíu, en gallinn er í fyrsta lagi sá að mínu mati hvernig hann reynir, að því er virðist, að hvítþvo evruna af allri hlutdeild í þeim efnahagsvanda sem Ítalir hafa verið að glíma við og í öðru lagi það að hann skuli eingöngu tala um Ítalíu í þessu sambandi.

Nú veit ekki ég ekki hvort þetta er með ráðnum huga gert eða hvað þó ég telji nokkuð ljóst að Þórarinn sé talsvert hrifinn af evrunni. Þannig sagði hann t.a.m. í útvarpsviðtali í Speglinum 3. febrúar sl. að endanleg niðurstaða lægi fyrir að hans mati um það hvort við Íslendingar myndum taka upp evruna eða ekki. Okkur yrði einfaldlega ekki stætt utan Myntbandalags Evrópusambandsins að hans sögn "þegar“ Bretland, Svíþjóð, Danmörk og Noregur hefðu tekið hana upp. Það er auðvitað ekki slæmt að geta séð svona fram í tímann og sagt fyrir um hluti sem enginn getur vitað neitt með nokkurri vissu um. Það er nefnilega þannig að það verður einmitt stöðugt ólíklegra að Bretar, Danir og Svíar taki upp evruna og sama er að segja um það að Norðmenn gangi í Evrópusambandið og skyldi engan undra.

En svo komið sé aftur að viðtali Viðskiptablaðsins við Þórarinn þá er raunin sú að vangaveltur sem þær, sem fram hafa farið í ítölskum stjórnmálum um það hvort e.t.v. væri rétt fyrir Ítali að yfirgefa evrusvæðið, hafa engan veginn einskorðast við Ítalíu. Þannig má nefna að annar stærsti banki heimsins, HSBC bankinn í London, sagði í skýrslu sem gefin var út í júlí sl. að evrusvæðið hefði skilað sér það illa að það gæti þjónað hagsmunum sumra af aðildarríkjum þess að yfirgefa það. Í skýrslunni sem ber heitið “European meltdown?” nefnir bankinn sérstaklega þrjú evrulönd, Ítalíu, Þýzkaland og Holland sem bankinn segir að hafi skaðast mjög einkum vegna miðstýringar Seðlabanka Evrópusambandsins á stýrvöxtum innan evrusvæðisins en einnig vegna þess að aðild að evrusvæðinu svipti aðildarríki þess ýmsum tækjum til að hafa stjórn á efnahagslífi sínu.

HSBC bankinn segir ennfremur í skýrslunni að evran hafi m.a. ýtt Þýzkalandi fram á brún verðhjöðnunar og á sama tíma væri ítalskt efnahagslíf fast í efnahagssamdrætti með "sannarlega hræðilegri frammistöðu í útflutningsmálum" og óheyrilegum launakostnaði. Sem fyrr segir er það skoðun HSBC bankans að það sem einkum valdi þessu séu miðstýrðir stýrvextir innan evrusvæðisins. Samkvæmt þeirri formúlu sem lagt var af stað með í upphafi þegar línurnar voru lagðar fyrir Myntbandalag Evrópusambandsins áttu hagsveiflur á milli aðildarríkja evrusvæðisins smám saman að samlagast. Gallinn er bara að sú hefur ekki orðið raunin og það sem meira er þá hefur munurinn þar á milli fremur aukist frekar en hitt. Staðan er því sú núna innan evrusvæðisins að stýrivextir Seðlabanka Evrópusambandsins eru ýmist of háir eða lágir fyrir aðildarríki svæðisins.

Þessi umræða er einmitt nokkuð áhugaverð í ljósi þeirrar fullyrðingar margra Evrópusambandssinna hér á landi þess efnis að ef Ísland gengi í Evrópusambandið og tæki upp evruna í kjölfar þess, sem notebene er skilyrði fyrir aðild að sambandinu, myndu hagsveiflur hér á landi og á evrusvæðinu smám saman samlagast, en eins og kunnugt er er himinn og haf á milli hagsveiflanna hér á landi og innan svæðisins. Margir hafa orðið til að andmæla þessu og er ekki hægt að segja annað en að sú reynsla sem komin er á evrusvæðið, og getið er hér á undan, sé ekki beint til þess fallin að auka líkurnar á að svo yrði enda munurinn á hagsveiflunum hér á landi og á evrusvæðinu mun meiri en á milli einstakra aðildarríkja svæðisins.

Útlitið fyrir efnahag evrusvæðisins næstu áratugina er annars ekkert til að hrópa húrra fyrir ef marka má nýlega úttekt OECD. Þar kom m.a. fram að hagvöxtur í aðildarríkjum svæðisins muni dragast saman um helming á næstu tveimur áratugum ef ekki verði gerðar róttækar kerfisbreytingar í efnahagsmálum þess. Ef breytingar verði ekki gerðar muni afleiðing þess verða sú að þjóðartekjur á mann muni dragast saman í samanburði við Bandaríkin og önnur lönd. Þetta er einkum vegna þess að almenningur í evrulöndunum er að eldast og þar með mun framleiðsla dragast saman ef ekki verður brugðist við með viðeigandi hætti. Evrópusambandið hefur einmitt gert tilraun til þess að koma þessum málum í réttan farveg með svonefndri Lissabon-áætlun sem ýtt var úr vör árið 2000 og átti að gera sambandið að öflugasta, upplýstasta og samkeppnishæfasta markaðssvæði heimsins árið 2010. Flestir eru þó sammála um að engar líkur séu á að þetta markmið náist enda er Evrópusambandið lengra frá því í dag en það var árið 2000.

En svo komið sé aftur að skýrslu HSBC bankans þá gerir hann ítarlega grein fyrir þeirri skoðun sinni í henni að það kunni að vera einstökum aðildarríkjum evrusvæðisins í hag að yfirgefa það og bætir síðan við að hættan á því að svæðið liðaðist í sundur sé nú orðin svo mikil að það sé nauðsynlegt fyrir aðildarríki þess að íhuga vandlega kosti og galla þess að vera þar áfram. Og bankinn er ekki einn um að hafa rætt um hugsanleg endalok evrusvæðisins. Sama hefur t.a.m. hinn virti nóbelsverðlaunahafi í hagfræði, Milton Friedman, gert og sömu sögu er að segja um bandaríska fjárfestingabankann Morgan Stanley í skýrslu sem gefin var út í apríl síðastliðnum.

Hjörtur J. Guðmundsson

Birt áður á:
www.sus.is