Skattabylting í Austur-Evrópu

Pólsk stjórnvöld tilkynntu nýverið að þau hyggðust koma á flötum 18% skatti á tekjur fyrirtækja og einstaklinga. Sama verður að segja um hlutfall virðisaukaskatts. Eins og staðan er í dag eru skattar á fyrirtæki 19% í Póllandi og tekjuskattur einstaklinga 40%. Með breytingunum er ætlunin að einfalda skattkerfið og gera það skilvirkara, eitthvað sem ekki þykir vanþörf á. Hreinsa burt flókið kerfi alls kyns skattahlutfalla og undanþága. Gera pólsk stjórnvöld ráð fyrir að aukinn hagvöxtur muni bæta hinu opinbera upp tekjumissinn auk þess sem búist er við að lægri skattar þýði að fólk verði líklegra til að standa í skilum. Er hugmyndin að næstu þrjú ár fari í að koma þessum breytingum á.

Pólski Íhaldsflokkurinn (Platforma Obywatelska), sem er í stjórnarandstöðu eins og er, hefur lagt til að gengið verði enn lengra í lækkun skattahlutfallsins og komið verði á 15% flötum skatti, en þingkosningar verða í Póllandi næsta haust. Póland er þó langt því frá eina dæmið í Evrópu um þessa þróun sem hófst fyrir margt löngu. Hafa mörg ríki í Austur-Evrópu þegar komið á flötum skatti. Má þar fyrst nefna Eistland, sem hóf þessa þróun árið 1991 með 26% flötum skatti sem síðar var lækkaður í 20%, en einnig t.a.m. Lettland, Slóvakíu, Serbíu, Rúmeníu, Georgíu, Úkraínu og Rússland. Í síðastnefnda landinu er skatthlutfallið aðeins 13%. Tilgangurinn er alls staðar fyrst og fremst að laða að erlendar fjárfestingar og gera löndin samkeppnishæfari.

Er hér um að ræða afar áhugaverða og spennandi þróun sem enn hefur þó ekki náð til Vestur-Evrópu. Þó eru ýmsar þreifingar til staðar. Þannig hefur brezka Adam Smith stofnunin kynnt niðurstöður rannsóknar þess efnis að brezk stjórnvöld gætu tekið upp 22% flatan tekjuskatt án þess að það myndi hafa í för með sér tekjumissi fyrir ríkissjóð. Ástæðan er einkum sögð vera sú að tilraunir til að komast hjá skattlagningu myndu dragast verulega saman. Madsen Pirie, forseti stofnunarinnar, sagði af því tilefni að flatur skattur væri það sem koma skyldi. Sú þróun færðist smám saman yfir Evrópu. Það sem væri að gerast í Austur-Evrópu væri tilraun sem ætti sér stað í raunheimi, ekki væri aðeins um að ræða einhverja tilgátu. Og reynslan hefði sýnt að þetta virkaði!

Þróunin í Austur-Evrópu hefur ekki hvað sízt ýtt við þýzkum stjórnvöldum. Gerhard Schröder, kanslari Þýzkalands, tilkynnti á dögunum að skattar á þýzk fyrirtæki yrðu lækkaðir úr 25% í 19%, þá einkum í því skyni að reyna að slá á gríðarlegt atvinnuleysi í landinu en einnig til að sporna við því að fyrirtækin flyttu starfsemi sína austur á bóginn. Þessar tölur segja þó ekki alla söguna þar sem þýzkar borgir leggja líka ýmsar álögur á þýzk fyrirtæki og segja hagfræðingar að lækkunin sé því nær því að hafa farið úr 38% í 32% að meðaltali. Auk þess hyggjast þýzk stjórnvöld hækka fjármagnstekjuskatta til mótvægis. Í skýrslu sem unnin var fyrir þýzka fjármálaráðuneytið nýverið var lagt til að komið yrði á 30% flötum skatti á einstaklinga og fyrirtæki í Þýzkalandi, en slíkt er þó ekki enn sem komið er á dagskrá þar í landi.

Mikil bylting hefur átt sér stað í skattamálum hér á landi á síðustu árum fyrir tilstuðlan ríkisstjórna sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur lengst af leitt. Á rúmum áratug hafa skattar á fyrirtæki verið lækkaðir úr 51% í 18% og einnig hafa verið samþykkt lög sem fela í sér að eignarskattar fyrirtækja og einstaklinga verði afnumdir. Einstaklingar hafa heldur ekki farið varhluta af þessum miklu umbótum í skattaumhverfinu hér á landi þegar kemur að almennum tekjuskatti. Hann hefur verið lækkaður verulega á undanförnum árum og nú síðast tilkynnti ríkisstjórnin fyrir síðustu jól að hann yrði lækkaður enn frekar fyrir lok þessa kjörtímabils eða um 4%.

Eins og kunnugt er hélt Verzlunarráð Íslands nýverið viðskiptaþing þar sem m.a. voru kynntar tillögur um að komið yrði á 15% flötum skatti hér á landi á tekjur fyrirtækja og einstaklinga sem og á neyzlu. Ber að sjálfsögðu að fagna þessum tillögum. Það verður ennfremur fróðlegt að fylgjast áfram með þróuninni í Austur-Evrópu og vonandi að hún nái fyrr en síðar hingað til lands.

Hjörtur J. Guðmundsson

Birt einnig á:
www.sus.is

Fáránleg ákvörðun alsherjarnefndar Alþingis

Sú ákvörðun alsherjarnefndar Alþingis að mæla með því að þingið veiti Bobby Fischer íslenzkan ríkisborgararétt er að mínu mati algerlega út í hött. Forsendurnar fyrir þeirri ákvörðun eru í raun engar og alls ekki nægar til að stofnað verði til einhverrar sérmeðferðar í þessu tilfelli. Ég hef alltaf haft vægast sagt miklar efasemdir um að réttlætanlegt sé að t.d. erlendum íþróttamönnum sé veittur íslenzkur ríkisborgararéttur með svokallaðri flýtimeðferð með það fyrir augum að þeir keppi fyrir Íslands hönd á erlendum vettvangi. Ég tel það afar hæpnar forsendur og að almennt séð eigi eitt einfaldlega að ganga yfir alla í þessum efnum eins og öðrum. Ekki er réttlætanlegt að sumir fái slíka sérmeðferð af hálfu hins opinbera sem öðrum stendur ekki til boða.

Staðreyndin er sú að Bobby Fischer uppfyllir einfaldlega ekki þau almennu skilyrði sem sett eru fyrir veitingu íslenzks ríkisborgararéttar og er raunar langt frá því. Það væri strax annað ef hann ætti íslenzka konu eins og raunin var með Vladimir Azhkenazy, hljómsveitarstjóra, á sínum tíma. Tengsl Fischers við Ísland eru hins vegar í raun sama og engin. Jú, hann á vissulega góðan vin hérna, Sæmund Pálsson, en það sama gildir sjálfsagt um ófáa einstaklinga erlendis og er vart ávísun á veitingu íslenzks ríkisborgararéttar. Og jú, hann háði ennfremur skákeinvígi hér á landi árið 1972 við Boris Spassky sem var óneitanlega mikil auglýsing fyrir Ísland erlendis.

Hins vegar er raunin sú að Fischer vildi ekki há einvígið á Íslandi heldur í Júgóslavíu. Spassky vildi hins vegar að einvígið færi fram hér á landi. Var tvísýnt um hríð hvernig það mál færi og var ekki fyrr en að sigurlaunin voru tvöfölduð sem Fischer lét til leiðast og samþykkti að tefla hér. Það að "einvígi aldarinnar" skyldi fara fram hér á landi 1972 var því svo langt því frá Fischer að þakka. Við skuldum honum ekki nokkurn skapaðan hlut í þeim efnum. Ef við ættum að þakka einhverjum fyrir það þá er það Spassky.

Ísland sem slíkt skiptir Fischer augljóslega engu máli. Mér skilst að sl. haust, þegar hugmyndin kom upp um það að íslenzk stjórnvöld gætu hugsanlega hlutast til um mál hans með einhverjum hætti, hafi hann hafnað því og sagt að hann vildi ekki koma til Íslands m.a. vegna þess að hér væri alltof kalt. Þá hefur hann hugsanlega verið að vonast til þess að einhver önnur ríki myndu bjóðast til beita sér í máli hans. Ennfremur hefur komið fram að Fischer hafi sagt að hann myndi aldrei koma hingað til lands á meðan hér væri bandarísk herstöð. En það er greinilega komið annað hljóð í strokkinn núna.

Ef Ísland skipti einhverju máli í huga Fischers hefði hann án efa komið oftar til landsins en einu sinni – fyrir rúmum 32 árum síðan. Mikil áherzla hefur verið lögð á viðskap þeirra Sæmundar og Fischers undanfarna mánuði og hefur dramatíkin í kringum það á stundum verið ansi mikil. Furðulegt er í því ljósi að þeir félagar skuli ekki hafa hizt í rúm 32 ár þrátt fyrir að tækifærin hafi klárlega verið til staðar. Allavega hefði Fischer verið í lófa lagið að hitta Sæmund á þeim tuttugu árum sem liðu frá einvíginu 1972, þegar þeir kynntust, og fram til ársins 1992 þegar Fischer braut gegn viðskiptabanni Sameinuðu þjóðanna á Júgóslavíu með þátttöku í öðru skákeinvígi við Spassky.

Sem kunnugt er er þetta mál allt í kringum Fischer tilkomið vegna brots hans gegn viðskiptabanninu á Júgóslavíu sem m.a. náði yfir íþróttaviðburði. Fyrir einvígið var Fischer varaður við því með formlegum hætti af utanríkisráðuneyti Bandaríkjanna að þátttaka í skákmótinu væri brot gegn viðskiptabanninu en hann mun hafa haft það að engu og svarað með því að hrækja á bréfið frá ráðuneytinu á blaðamannafundi. Í framhaldi af því gáfu bandarísk stjórnvöld út ákæru á hendur Fischer. Það er því alveg ljóst að hann vissi vel hvað hann var að gera og hvað hann var að biðja um.

Fólk getur haft sína skoðun á því hvort rétt hafi verið að viðskiptabann Sameinuðu þjóðanna næði yfir íþróttaviðburði eða hvort bannið hafi átt rétt á sér yfir höfuð. En það breytir ekki þeirri staðreynd að Fischer braut klárlega gegn því og hann vissi nákvæmlega hvað hann var að gera. Hann verður því einfaldlega að taka afleiðingum gjörða sinna eins og allir aðrir. Svo einfalt er málið.

Hægt væri að fjalla í mun lengra máli um það hversu fáránleg ákvörðun alsherjarnefndar er og á hversu vægast sagt hæpnum forsendum hún er byggð ef forsendur skyldi kalla. Skoðanir Fischers eru t.d. alveg sérstakur kafli út af fyrir sig. Þegar árásin var gerð á Tvíburaturnana í New York árið 2001 mun hann t.a.m. hafa fagnað og svívirðileg ummæli hans um gyðinga eru fyrir neðan allar hellur svo eitthvað sé nefnt.

En málið er þó ekki búið enn og verður fróðlegt að vita hvert framhald þess verður.

Hjörtur J. Guðmundsson

Birt einnig á:
www.ihald.is

Ekkert nýtt hjá Framsókn

Það er frekar neyðarlegt að horfa upp á einstaka íslenzka Evrópusambandssinna reyna að halda því fram að ályktun flokksþings Framsóknarflokksins í Evrópumálum á dögunum hafi markað einhver tímamót í umræðum um þau hér á landi. Langflestir þeirra virðast þó átta sig á hinu rétta í málinu og hafa þagað þunnu hjóði í samræmi við það. Sennilega er eitt bezta dæmið um það, hversu mikið áfall niðurstaða flokksþingsins var fyrir Evrópusambandssinna, fréttatilkynning Evrópusamtakanna sem send var út daginn eftir flokksþingið. Þar var fagnað mikilli umræðu um Evrópumálin á flokksþinginu en hins vegar ekki minnzt einu orði á niðurstöðu þeirrar umræðu. Eitthvað sem samtökin hefðu án efa hafa gert teldu þau hana hafa verið málstað þeirra til framdráttar á einhvern hátt.

Þeir eru fáir úr röðum Evrópusambandssinna sem hafa gert tilraun til að brosa aðeins og láta í það skína að þeirra menn hafi þrátt fyrir allt haft betur á flokksþinginu. Eitthvað sem er ómögulegt að átta sig á hvernig má fá út. Í raun nægir að nefna hvernig komizt var að þeirri ályktun sem endanlega var samþykkt á flokksþinginu. Evrópusambandssinnar í Framsóknarflokknum gerðu tilraun til að fá aðildarviðræður við Evrópusambandið settar á dagskrá á þessu kjörtímabili eða því næsta en voru reknir ítrekað til baka með tillögur sínar eins og kunnugt er. Þeir urðu að lokum að sætta sig við óbreytta stefnu frá því á síðasta flokksþingi flokksins fyrir tveimur árum.

Hér er ályktun flokksþings Framsóknarflokksins árið 2003:

"Áfram verði unnið að samningsmarkmiðum Íslendinga á sviði evrópusamskipta á grundvelli skýrslu Evrópunefndar framsóknarmanna. Þessi mál eru meðal mikilvægustu verkefna á komandi árum og m.a. mikið undir því komið hver framvindan verður meðal nágrannaþjóða. Kynna ber Evrópumálin vel fyrir öllum almenningi og vanda mjög þær stefnuákvarðanir sem íslenska þjóðin þarf á næstu árum að taka. Ef til ákvörðunar um aðildarviðræður kemur skal flokksþing kallað saman áður til að fjalla um það sérstaklega."

Og hér er svo ályktunin sem samþykkt var á flokksþingi Framsóknarflokksins nú á dögunum:

"Á vettvangi Framsóknarflokksins skal halda áfram upplýsingaöflun og vinnu við mótun samningsmarkmiða og hugsanlegs undirbúnings aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Niðurstöðu þeirrar vinnu skal bera undir næsta flokksþing - til kynningar. Komi til aðildarviðræðna við ESB skulu niðurstöður slíkra viðræðna bornar undir þjóðaratkvæði."

Árið 2003 var samþykkt að vinna áfram að samningsmarkmiðum Íslendinga (væntanlega vegna hugsanlegra aðildarviðræðna) rétt eins og nú. Þá var opnað á að þessi vinna færi fram ekki bara á vegum Framsóknarflokksins heldur einnig í gegnum opinbera aðila. Allt var opið í þeim efnum þá. Nú er þetta hins vegar eingöngu skilyrt við flokkinn. Í ályktuninni 2003 var lögð áherzla á sérstakt mikilvægi þessa málaflokks fyrir framtíðina – en ekki á flokksþinginu nú síðast. Í raun er munurinn í aðalatriðum enginn á ályktununum þó segja megi að með ályktuninni nú sé að sumu leyti dregið í land frá því fyrir tveimur árum.

Sumir hafa haldið því fram að ályktunin á flokksþinginu í ár hafi gefið Halldóri Ásgrímssyn umboð til að undirbúa aðildarviðræður við Evrópusambandið og jafnvel setja þær á dagskrá hér á landi. Ályktunin sýnir þó svart á hvítu að svo er alls ekki. Hún gefur forystu Framsóknarflokksins aðeins heimild til að vinna að hugsanlegum undirbúningi aðildarviðræðna við sambandið en ekki til að undirbúa aðildarviðræður sem slíkar og hvað þá hefja þær. Engin heimild er fyrir slíku í ályktuninni. Halldór má s.s. vinna að hugsanlegum undirbúningi að aðildarviðræðum við Evrópusambandið en meira ekki.

Næsta flokksþing Framsóknarflokksins verður eftir tvö ár, þ.e. í upphafi árs 2007. Það þýðir að flokksþingið verður að öllum líkindum haldið í miðri kosningabaráttunni fyrir næstu alþingiskosningar sem áætlaðar eru þá um vorið. Telja verður afa ólíklegt að aðild að Evrópusambandinu verði sett á oddinn á því flokksþingi fyrst það var ekki gert núna. Mikið var rætt um það á flokksþinginu nú að tryggja þyrfti samstöðu flokksmanna og forðast klofning. Gera má fastlega ráð fyrir að menn leggi enn meiri áherzlu á þá hluti í miðri kosningabaráttu þegar flokkar vilja gjarnan sýna hvað mesta samstöðu. Auk þess er nokkuð ljóst eftir flokksþingið á dögunum að mikill meirihluti framsóknarmanna er ekkert spenntur fyrir Evrópusambandsaðild.

Niðurstaðan er einfaldlega sú að þrátt fyrir brjóstumkennanlegar tilraunir Halldórs Ásgrímssonar til að reyna að halda andlitinu, eftir þá útreið sem hann og fylgismenn hans fengu á flokksþingi Framsóknarflokksins á dögunum, þá er ekkert sem bendir til þess að flokkurinn sé meira hlynntur aðild að Evrópusambandinu nú en verið hefur hingað til.

Hjörtur J. Guðmundsson

Birt einnig á:
www.sus.is

Einblínt á Evrópusambandið

Eins og kunnugt er lýsti Ragnar Árnason, prófessor í hagfræði við Háskóla Íslands, þeirri skoðun sinni í viðtali við Viðskiptablaðið á dögunum að tímabært væri að íhuga fyrir alvöru hvort ekki væri rétt að segja upp aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu (EES). Þá einkum í ljósi gerbreytta stöðu mála í dag miðað við aðstæður fyrir áratug þegar Íslands gerðist aðili að því, ekki sízt í tollamálum. Færði Ragnar ítarleg rök fyrir þessum hugleiðingum sínum og sagði að það væru a.m.k. allt eins miklar ástæður til að kanna þann möguleika ítarlega að standa bæði fyrir utan EES og Evrópusambandið eins og þann möguleika að ganga í sambandið.

Viðbrögð forystu íslenzkra Evrópusambandssinna við ummælum Ragnars voru vægast sagt furðuleg. Voru ummæli hans umyrðalaust afgreidd sem vitlaus og fráleit og það jafnvel strax daginn eftir að þau birtust á prenti. Engu að síður er hér um að ræða ákveðna hlið á Evrópumálunum sem sama og enga umræðu eða athugun hefur fengið, a.m.k. ekki í samræmi við t.a.m. hugsanlega aðild að Evrópusambandinu. Formaður Evrópusamtakanna gekk meira að segja svo langt að efast um andlega heilsu Ragnars auk þess að saka hann um þjóðarrembu og hroka fyrir það eitt að viðra skoðanir sínar á málaflokknum.

Viðbrögð talsmanna Evrópusambandsins hér á landi koma annars ekki á óvart ef skoðuð er framganga Gerhards Sabathil, fyrrv. sendiherra sambandsins gagnvart Íslandi og Noregi sumarið 2003. Tilefnið var birting skýrslu á vegum Alþjóðastofnunar Háskóla Íslands og norskrar stofnunar um utanríkismál þar sem farið var yfir þá möguleika sem Íslandi og Noregi stæðu til boða í samskiptum sínum við Evrópusambandið. Auk aðildar að sambandinu og EES-samningsins var það niðurstaða skýrslunnar að þriðja leiðin væri ekki síður fær, þ.e. gerð tvíhliða samninga við Evrópusambandið líkt og Sviss hefur gert. Ef sú leið væri farin er ljóst að engin skerðing ætti sér stað á fullveldi Íslands. Er hér um að ræða svo að segja eina skiptið sem sú hlið málsins hefur verið skoðuð að einhverju marki.

Skemmst er þó frá því að segja að Sabathil brást hinn versti við þessari skýrslu og kallaði hana "fræðimannslega æfingu sem ætti bezt heima á skjalasafni“. Ekki er ósennilegt að viðbrögðin hefðu verið talsvert önnur ef niðurstöður skýrslunnar hefðu verið honum meira að skapi, þ.e. að mælt væri með aðild að Evrópusambandinu umfram aðrar leiðir. Viðbrögð íslenzkra Evrópusambandssinnar við ummælum Ragnars Árnasonar renna einmitt stoðum undir þann grun, sem margir hafa og þ.á.m. ég sjálfur, að höfuðmarkmið þeirra sé ekki hagsmunir Íslands og íslenzku þjóðarinnar þegar allt kemur til alls heldur einfaldlega Evrópusambandsaðild sem slík og að aukaatriði sé hvort það þjónar hagsmunum lands og þjóðar eður ei. Annars hefðu þeir sennilega tekið hugmyndum Ragnars fagnandi.

Hagur okkar Íslendinga hlýtur nefnilega að byggjast á því að við séum á hverjum tíma meðvituð um alla þá kosti sem okkur kunna að standa til boða þegar kemur að því að tryggja hagsmuni okkar á alþjóðavettvangi og þ.m.t. í Evrópumálunum. Það verður hins vegar ekki betur séð en að íslenzkir Evrópusambandssinnar sjái ekkert annað en aðild að Evrópusambandinu í því sambandi. Þeir virðast einfaldlega ekki vilja ræða neina aðra möguleika en þá sem eru til þess fallnir að færa Ísland nær Evrópusambandsaðild. Aðrar leiðir eru að þeirra mati væntanlega bara vitlausar, fráleitar, þjóðremba, hroki o.s.frv. og þeir sem setja fram slíkar hugmyndir geta ekki verið í andlegu jafnvægi. Slík ómálefnaleg framkoma dæmir sig auðvitað sjálf.

En ef hugmyndir Ragnars væru í raun svona vitlausar og fráleitar, hvað eru Evrópusambandssinnarnir þá hræddir við? Hvers vegna þessi örvæntingarfullu og gildishlöðnu viðbrögð? Hvers vegna má þá ekki skoða þessar hugmyndir betur? Yrði þá ekki bara niðurstaðan sú að þær væru óraunhæfar? Tja, nema þessar hugmyndir séu bara hvorki vitlausar, fráleitar né óraunhæfar?

Það hefur annars verið alveg sérstaklega skondið að sjá íslenzka Evrópusambandssinna hoppa upp til handa og fóta til að verja EES-samninginn eftir að hafa látlaust reynt að grafa undan honum á undanförnum árum. Nú er hann allt í einu orðinn "hamingjusamt hjónaband“ Íslands og Evrópusambandsins sem rækta á áfram. Evrópusambandssinnarnir virðast hafa gert ráð fyrir því að samband Íslands við sambandið yrði aldrei laustengdara en sem nemur EES-samningnum. Nú hafa þeir væntanlega vaknað upp við þann vonda draum að verið væri að ræða hugsanlega uppsögn hans opinberlega.

Niðurstaða þessa alls er annars ekki ýkja flókin. Hagsmunum okkar Íslendinga er að sjálfsögðu bezt borgið með því að vera ávallt meðvitaðir um alla þá möguleika sem okkur kunna að standa til boða í samfélagi þjóðanna í stað þess að horfa í þröngsýni eingöngu á einn kost í því sambandi og vilja ekki ræða neina aðra. Hugmyndir þær, sem Ragnar Árnason setti fram á dögunum, ber að sjálfsögðu að skoða vel og vandlega eins og aðra möguleika sem kunna að standa Íslandi til boða í samskiptum sínum við Evrópusambandið.

Hjörtur J. Guðmundsson

(Birtst áður í Bændablaðinu 8. marz 2005)

Birt einnig á:
www.heimssyn.is

Einhliða fræðsla um ESB

Í Morgunblaðinu þann 30. janúar sl. birtist grein eftir Kristján E. Guðmundsson, fyrrv. stjórnarmann í Evrópusamtökunum. Til umfjöllunar voru Evrópumálin og var Kristján afar ósáttur við gagnrýni Ingvars Gíslasonar, fyrrv. menntamálaráðherra, á bækling sem Fastanefnd Evrópusambandsins fyrir Ísland og Noreg gaf út á sínum tíma um sambandið og ætlað var að fræða börn á aldrinum 14-18 ára um það. Þótti Ingvari bæklingur þessi fela í sér einhliða upplýsingagjöf um sambandið, m.ö.o. áróður. Þetta vildi Kristján ekki samþykkja og fór þá ósmekklegu leið að ýja að samlíkingu Ingvars og annarra sjálfstæðissinna við þá sem staðið hafa að bókabrennum í gegnum söguna, þ.á.m. þýzka nasista og trúarofstækismenn.

Kristján sagði síðan að þeim hugsunarhætti skyti stundum upp kollinum hjá sjálfstæðissinnum að öll fræðsla um Evrópusambandið væri áróður. Nú er ég virkur þátttakandi í starfi sjálfstæðissinna hér á landi en hef þó aldrei heyrt slíku haldið fram og hef því ekki hugmynd um það hvað Kristján er að fara. Vitanlega er ekki öll fræðsla um sambandið áróður – það segir sig væntanlega sjálft – en þar með er ekki sagt að einhver hluti hennar sé það ekki. Sérstaklega er það spurning þegar sjálfur aðilinn sem fræðst er um stendur að gerð fræðsluefnisins. Og vart batnar það þegar um er að ræða vægast sagt umdeildan aðila eins og Evrópusambandið.

Ein pólitísk sýn
Stóra spurningin er nefnilega sú hvort Evrópusambandið sé heppilegasti aðilinn til að gefa út meint hlutlaust fræðsluefni um sig sjálft? Það er væntanlega það sem Ingvar Gíslason hefur átt við. Í grein hans, sem Kristján vitnar til, segir hann hvergi að allt fræðsluefni um sambandið sé áróður. Þarna er ljóslega aðeins um ómaklega tilraun Kristjáns að ræða til að gera Ingvari upp skoðanir og mála hlutina í einhverjum dökkum litum hans eigin skoðunum til framdráttar. Slík vinnubrögð dæma sig auðvitað sjálf og þann sem þau viðhefur.

Samhliða útgáfu áðurnefnds bæklings var annars komið á fót sérstakri vefsíðu um sama efni. Benti Kristján á þá síðu í grein sinni og sagði þar engan áróður að finna. Þegar málið er hins vegar kannað kemur í ljós að umfjöllunin um Evrópusambandið þar er vægast sagt einhliða. Gagnrýni á þróun Evrópusambandsins hingað til, eða hvert það stefnir, er víðsfjarri. Hins vegar gengur umfjöllunin öll meira eða minna út á að réttlæta og fegra tilvist sambandsins og þróun þess. Það er alveg ljóst fyrir þá, sem eitthvað þekkja til Evrópumálanna, að á þessari síðu fær aðeins ein pólitísk sýn á Evrópusambandið að njóta sín.

Áróður og ekkert annað
Nú veit ég ekki hvað Kristján hefur alizt upp við en í minni heimasveit voru slíkar einhliða umfjallanir um hápólitísk álitamál kallaðar áróður og ekkert annað. Þennan einhliða áróður skilst mér að íslenzkir Evrópusambandssinnar vilji síðan að börnum og unglingum hér á landi sé innprentaður í gegnum skólakerfið. Og fyrst Kristján minntist á trúarofstækismenn og þýzka nasista í grein sinni þá er kannski ekki úr vegi að spyrja að því hverjir hafi í gegnum tíðina verið iðnastir við að nota skólakerfið til að hamra á einhliða pólitískum áróðri? Án þess að ég sé með því að gera neina samlíkingu að öðru leyti.

Birt einnig á:
www.ihald.is

Undarlegt upphlaup Sivjar Friðleifsdóttur

Siv Friðleifsdóttir gagnrýndi Davíð Oddsson, utanríkisráðherra, á Alþingi í vikunni fyrir að hafa látið þau orð falla í samtölum við fjölmiðla að hann gæti ekki séð að neitt nýtt hefði gerzt í Evrópumálunum hér á landi í kjölfar ályktunar flokksþings Framsóknarflokksins fyrir rúmri viku síðan. Ekki væri hægt að sjá á texta ályktunarinnar að stefna flokksins hefði nokkuð breyzt þrátt fyrir yfirlýsingar Halldórs Ásgrímssonar, forsætisráðherra, um að ályktunin markaði tímamót. Gagnrýndi Siv Davíð fyrir að líta málið öðrum augum en Halldór og talaði um að nýjan tón á stjórnarheimilinu vegna ummæla Davíðs um málið.

Eins og áður segir hefur Halldór Ásgrímsson talað talsvert um meint tímamót vegna ályktunar flokksþings Framsóknarflokksins í Evrópumálum. Hann hefur þó verið eins og hrópandinn í eyðimörkinni í þeim efnum þar sem þeir eru fáir sem tekið hafa undir skilning hans á efni ályktunarinnar. Þetta er auðvitað ekki skrítið ef menn kynna sér ályktunina, aðdraganda þess að hún var samþykkt á flokksþinginu og ekki sízt ályktun flokksþings framsóknarmanna í Evrópumálum árið 2003 sem er svo að segja alveg eins en gengur þó nokkuð lengra ef eitthvað er.

En aftur að ummælum Sivjar. Manni kom nú þetta upphlaup hennar mjög á óvart vægast sagt enda erfitt að sjá tilefnið fyrir því (sumir hafa reyndar sagt að Siv hafi aðeins verið gerð út af Halldóri sem ekki hafi lagt í að segja þetta sjálfur). Davíð var inntur svara í fjölmiðlum við því hvort hann væri sammála túlkun Halldóri á ályktun flokksþings framsóknarmanna. Davíð sagði bara sína skoðun, hann gæti ekki séð að nein breyting hefði átt sér stað svo framarlega sem hann væri læs. Hvað átti hann að segja? Svara gegn eigin sannfæringu? Eða bara segjast ekki geta tjáð sig um málið? Hvaða viðkvæmni er þetta í Siv? Vitanlega sagði hann bara sína skoðun.

Og talandi um nýjan tón á stjórnarheimilinu. Ef slíkur tónn er til staðar í þessum efnum er hann ekki kominn frá Davíð. Svo mikið er víst. Ummæli hans voru í fullu samræmi við stjórnarsáttmála ríkisstjórnarflokkanna en í því sambandi eru ummæli Halldórs í bezta falli á gráu svæði. Samt satt Davíð ekki í hug að vera með eitthvað upphlaup vegna þess heldur lét sér nægja að segja bara sína skoðun þegar eftir því var leitað.

Hjörtur J. Guðmundsson

Birt áður á:
www.ihald.is

Rekstur Ríkisútvarpsins í tómu rugli

Greint var frá því á Mbl.is í gær að Ríkisútvarpið hafi síðast verið rekið með tekjuafgangi árið 1997 en síðan þá hafi samanlagður taprekstur numið ríflega 1400 milljónum króna. Kom einnig fram að á undanförnum áratug hafi eigið fé stofnunarinnar farið úr 2,5 milljörðum króna niður í nánast ekki neitt. Eigið fé stofnunarinnar 80 milljónir í árslok 2003, en talið er að það hafi nær horfið á síðasta ári.

Rekstrarhalli Ríkisútvarpsins á síðasta ári nam um 100 milljónum króna samkvæmt bráðabirgðaniðurstöðum efnahagsreiknings. Fjárhagsáætlanir þessa árs gera ráð fyrir hallalausum rekstri en stjórnendur stofnunarinnar eru svartsýnir á að það takist nema þeim verði heimilað að hækka afnotagjöldin um 7%. Fram á það var farið í nóvember sl., en gjöldin hækkuðu um sama hlutfall í fyrravor.

Maður veit eiginlega ekki hvað segja á við svona fréttum þó þetta komi í sjálfu sér ekki svo á óvart. Hvurslags fjármálastjórn er hjá Ríkisútvarpinu? Er peningum hreinlega sturtað niður í klósettið þar á bæ? Og svo er eina lausn manna að hækka í sífellu álögur á almenning til að standa straum af endalausum hallarekstri. Þetta minnir óhugnanlega á stjórnunaraðferðir R-listans hér í Reykjavíkurborg.

Það er löngu tímabært, og rúmlega það, að allur rekstur Ríkisútvarpsins verði tekinn til gagngerrar endurskoðunar og að fram fari upplýst og opin umræða um það hver framtíð stofnunarinnar eigi að vera. Er sjálfsagt að þar séu skoðaðar allar hliðar málsins og þ.á.m. hvort ekki sé rétt að einkavæða Ríkisútvarpið að hluta eða í heild.

Hjörtur J. Guðmundsson

Birt áður á:
www.ihald.is