Jón Sigurðsson og Evrópusambandið

Nú nýverið sá ég sjónvarpsþátt sem Þorvaldur Gylfason, prófessor í hagfræði við Háskóla Íslands, gerði um Jón Sigurðsson fyrir um sex árum síðan (1998). Tilgangur þáttarins mun hafa verið sá að fjalla um afstöðu Jóns til verzlunar og viðskipta. Þátturinn virtist þó vera nokkuð í lausu lofti og var töluvert um að farið væri nokkuð út fyrir efnið. Eitt af því sem tvinnað var inn í þáttinn voru hugleiðingar Þorvaldar um það hvaða afstöðu Jón hefði hugsanlega haft gagnvart aðild að Evrópusambandinu væri hann á lífi í dag.

Erfitt var að sjá hvers vegna ástæða þótti til að nefna þetta atriði til sögunnar, einkum þar sem ekki var velt upp öðrum sambærilegum álitamálum eins og hvort Jón hefði hugsanlega verið hlynntur EES-samningunum eða EFTA svo eitthvað sér nefnt. Þó Þorvaldur nefndi í upphafi þessarar umfjöllunar að auðvitað væri ekki hægt að fullyrða neitt um afstöðu Jóns til Evrópusambandsaðildar var engu að síður augljóst að ýjað var að því að Jón hefði verið hlynntur aðild að sambandinu væri hann uppi í dag.

Sem dæmi má nefna að í þættinum var þeirri spurningu fyrst varpað fram hvort Jón hefði hugsanlega verið hlynntur aðild að Evrópusambandinu. Síðan var talað um að Jón hefði verið hlynntur verzlunarfrelsi. Síðan var fullyrt að flestir þeir, sem hlynntir væru verzlunarfrelsi í aðildarríkjum sambandsins væru hlynntir veru landa sinna í sambandinu og ýjað að því að það sama hlyti því að gilda um Jón væri hann uppi í dag.

Einnig var nefnt að ýmsir hér á landi hefðu áhyggjur af því að ef til aðildar kæmi yrðu Íslendingar hreinlega svelgdir af stóru þjóðunum í sambandinu. Síðan var strax á eftir vitnað í þessi orð Jóns: "Þú heldur að einhver svelgi okkur. Látum þá alla svelgja okkur í þeim skilningi, að þeir eigi við okkur kaup og viðskipti. Frelsið er ekki í því að lifa einn sér, og eiga ekki viðskipti við neinn. ... Frelsið kemur að vísu mest hjá manni sjálfum, en ekkert frelsi sem snertir mannfélagið, kemur fram nema í viðskiptum, og þau eru því nauðsynleg til frelsis.“ 1)

Það eina sem Þorvaldur getur tínt til, sem "rök" fyrir því að Jón hefði hugsanlega verið hlynntur aðild Íslands að Evrópusambandinu, eru skrif Jóns um nauðsyn frjálsra viðskipta á milli landa. Vert er að benda hins vegar á að Jón talaði um að allir ættu helzt að eiga viðskipti við okkur. Hann hefur því vart verið spenntur fyrir því að loka landið inni í tollabandalagi eins og Evrópusambandinu með háum tollamúrum gagnvart löndum og markaðssvæðum utan þess.

Ennfremur má nefna að þó Jón hafi vissulega verið afar hlynntur því að sem flestir ættu viðskipti við þjóðina þá hefur hann án efa ekki verið sérlega hrifinn af því að einhver erlend ríki eða ríkjasambönd svelgdu okkur í þeim skilningi að ná yfirráðum yfir landi og þjóð eins og óneitanlega myndi gerast ef við gerðumst aðilar að Evrópusambandinu. Það sést t.d. bara á fyrirvaranum í tilvitnuninni hér á undan. Þá hefði hann heldur vart verið að berjast fyrir þjóðfrelsi Íslendinga og að löggjafarvaldið yfir landinu færðist inn í landið - en ekki út úr því.

Í þessu sambandi má að lokum nefna til sögunnar aðra tilvitnun í Jón þar sem hann segir að veraldarsagan sé "... þess ljóst vitni þess, að hverri þjóð hefir þá vegnað best þegar hún hefir sjálf hugsað um stjórn sína.“ 2) Af þessu öllu má sjá að æði langsótt er að gera að því skóna að Jón Sigurðsson hafi hugsanlega verið hlynntur því að Ísland gengi í Evrópusambandið.

Eins og Þorvaldur réttilega getur í umræddum sjónvarpsþætti þá verður aldrei hægt að fullyrða neitt um afstöðu Jóns til málsins, eðli málsins samkvæmt. Hins vegar hlýtur að vera ljóst að langt um líklegra er að Jón hefði verið andsnúinn slíkum ráðahag en hlynntur honum, enda væri aðild að Evrópusambandinu í hrópandi mótsögn við allt hans ævistarf.

Hjörtur J. Guðmundsson

1) Vilhjálmur Þ. Gíslason: Jón Sigurðsson í ræðu og riti. Akureyri. 1944. bls. 329.

2) Guðmundur Hálfdanarson: Íslenska þjóðríkið - uppruni og endimörk. Reykjavík. 2001. bls. 83.

Birt áður á:
www.heimssyn.is