Samfylkingin vildi R-listann feigan

Þegar viðræðurnar á milli R-listaflokkanna stóðu yfir um áframhaldandi samstarf þá sá ég Andrés Jónsson, formann Ungra jafnaðarmanna, birtast annað slagið á skjánum í umfjöllunum sjónvarpsstöðvanna af málinu, en sem kunnugt er var hann einn af fulltrúum Samfylkingarinnar í viðræðunefndinni. Mér fannst alltaf frekar skrítið að sjá hann í þeirri stöðu þar sem hann hafði fyrr á árinu lýst þeirri skoðun sinni opinberlega að hann vildi að Samfylkingin byði fram undir eigin merkjum í næstu borgarstjórnarkosningum. M.ö.o. að hann vildi ekki áframhaldandi samstarf við Framsóknarflokkinn og Vinstrihreyfinguna – grænt framboð um R-listann.

Nú er Andrés ágætis drengur, allavega segja mín kynni af honum mér það. En maður hlýtur að spyrja sig að því hvers vegna Samfylkingin var að setja yfirlýstan andstæðing R-listasamstarfsins í viðræðunefnd fyrir sína hönd sem ætlað var að reyna til þrautar að ná samkomulagi um framhald á þessu sama samstarfi sem allir í nefndinni gætu samþykkt? Getur talizt líklegt að Andrés hafi lagt sig fram við að ná samkomulagi um samstarf sem hann var á móti? Ég sé það bara ekki fyrir mér þó stundum sé sagt að kratar geti skipt um skoðun þrisvar sinnum á dag ef þannig beri undir – svona í gamni sagt. En með því hefði Andrés væntanlega verið að vinna gegn eigin sannfæringu.

Ég held nefnilega að Samfylkingin hafi viljað R-listann feigan en ekki talið sig geta slitið samstarfinu sjálf því það gæti leitt til óvinsælda meðal stuðningsmanna þess. Því hafi verið ákveðið að láta vinstri-græna sjá um það, eða framsóknarmenn eftir því hvorir yrðu fyrri til. Þessu markmiði skyldi náð með því að setja ákveðin skilyrði fyrir áframhaldandi samstarfi sem Samfylkingin vissi að hinir flokkarnir gætu aldrei sætt sig við. Nefnilega að hornsteini R-listasamstarfsins yrði kastað fyrir róða, jafnræðisreglunni, og farið fram á að Samfylkingin fengi mun meira pláss á framboðslistanum fyrir borgarstjórnarkosningarnar í vor en hinir flokkarnir.

Minnug þess hvernig vinstri-grænir stóðu fastir á sínu varðandi málið með Þórólf Árnason, sem notabene leiddi næstum til þess að það slitnaði upp úr R-listasamstarfinu, hefur Samfylkingin ekki ósennilega gert ráð fyrir því að það sama yrði uppi á teningnum núna. Og það gekk eftir. Vinstri-grænir vildu að forsendur samstarfsins yrðu óbreyttar og gátu ekki sætt sig við að breyta ætti út af jafnræðisreglunni og fara að miða við meint fylgi flokkanna. Hafa ber í huga í þessu sambandi að tveir af þeim flokkum sem myndað hafa R-listann, Samfylkingin og Vinstrihreyfingin – grænt framboð, hafa aldrei boðið fram einir í Reykjavík og Framsóknarflokkurinn hefur ekki gert það síðan fyrir rúmum 15 árum síðan. Þannig að auðvitað veit enginn hvaða fylgi þessir flokkar munu fá í kosningunum í vor.

Gallinn fyrir Samfylkinguna er annars bara sá að það er deginum ljósara að það voru ekki vinstri-grænir sem drápu R-listann heldur Samfylkingin sem vildi breyta grunnforsendum samstarfsins. Vinstri-grænir vildu þvert á móti að það yrði áfram byggt á þeim grunni sem hefði verið raunin hingað til. A.m.k. að nafninu til. Auðvitað hefur Samfylkingin haft fjóra af átta borgarfulltrúum R-listans á sl. kjörtímabili enda eru “óháðu” fulltrúarnir tveir ekki óháðir frekar en ég, sérstaklega ekki þegar annar þeirra er orðinn formaður Samfylkingarinnar. En niðurstaða málsins er einfaldlega sú að það var Samfylkingin sem drap R-listann. Vinstri-grænir tóku öndurnarvélina aðeins úr sambandi eftir að það var orðið ljóst að forsendur samstarfsins voru brostnar fyrir tilstuðlan Samfylkingarinnar.

Hjörtur J. Guðmundsson

Birt einnig á:
www.ihald.is

Samfylkingin drap R-listann

Furðulegt með forystumenn íslenzkra krata, maður veit nánast aldrei hvar maður hefur þá. Það er eiginlega sama hvern þeirra um er að ræða, það er ljótt að segja það en þetta eru engu að síður upp til hópa vindhanar sem segja eitt í dag og annað á morgun. Þetta eru samt misslæm tilfelli, Össur Skarphéðinsson hefur t.a.m. lengi verið Íslandsmeistari í þessari grein og slegið öllum við í þessum efnum. En arftaki hans á formannsstóli Samfylkingarinnar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, er þó ekki langt að baki.

Það er auðvitað frægt þegar hún sagði við fjölmiðla að loknum síðustu borgarstjórnarkosningum vorið 2002 að hún væri sko ekki á leið í landsmálapólitíkina. Orðrétt sagði hún að því tilefni: "Já, ég fullyrði algerlega að ég er ekki að fara í þingframboð að ári, það er alveg ljóst." En síðan vitum við öll hvað gerðist. Ingibjörg skipti um skoðun skömmu seinna eftir að hafa fullyrt svona rækilega að hún væri ekki á leið í landsmálin og varð síðan fúl og sagðist eiga sig sjálf þegar þetta var hermt upp á hana.

Nú gerðist það hins vegar að Samfylkingin vildi fá fleiri sætum úthlutað á framboðslista R-listans en hinir flokkarnir tveir sem hafa átt aðild að honum, Framsóknarflokkurinn og Vinstrihreyfingin-grænt framboð, þá í krafti meintrar stærðar sinnar í borginni. Þetta fór Samfylkingin fram á í viðræðunum við hina flokkana sem nýverið runnu út í sandinn eftir margra mánaða árangurslausar tilraunir til að ná samkomulagi um sameiginlegt framboð. Hinir flokkarnir, og þá einkum vinstri-grænir, gátu ekki sætt sig við annað en að algers jafnræðis væri gætt á milli flokkanna þriggja á framboðslistanum. Það vildi Samfylkingarfólk hins vegar alls ekki samþykkja.

Ófáir innan Samfylkingarinnar gerðu lítið úr þeim málflutningi vinstri-grænna og framsóknarmanna að einhver jafnræðisregla hefði gilt um R-listasamstarfið þar sem flokkunum sem áttu aðild að því væri gert jafnt undir höfði óháð fylgi. Eins og Kjartan Magnússon, borgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins, greindi hins vegar frá í góðri grein á borgarstjórnarvef okkar sjálfstæðismanna www.betriborg.is hefur Ingibjörg Sólrún sjálf gengið út frá því að þessi regla væri til staðar og sagði þannig t.a.m. á blaðamannafundi R-listans í janúar 2002 í aðdraganda síðustu borgarstjórnarkosninga þegar hún var enn borgarstjóri hans og borgarstjórnarefni fyrir kosningarnar:

"Eins og endranær byggist samstarf flokkanna á jafnræðishugsun, að allir flokkarnir sitji við sama borð og að það ríki algjört jafnræði milli flokkanna. Við höfum aldrei í þessu samstarfi metið flokkana eftir styrkleika." Og í yfirlýsingu fundarins var síðan þessi hátíðlega yfirlýsing: "Jafnræðisregla er hornsteinn og viðmiðun samstarfsins."

Samfylkingarfólk keppist nú við að kenna vinstri-grænum um að hafa gert úti um R-listasamstarfið þegar fyrir liggur að þeir voru bara að fara fram á að jafnræðisregla samstarfsins væri áfram virt. Hornsteinn samstarfsins hvorki meira né minna. Þeir voru ekki að fara fram á að forsendum samstarfsins væri breytt heldur Samfylkingin, hvort sem það var vegna einhvers mikilmennskubrjálæðis hjá forystu flokksins eða hreinlega vegna þess að hún hafi viljað samstafið feigt og ákveðið að láta vinstri-græna sjá um að taka öndunarvélina úr sambandi með því að setja fram kröfur sem þeir gátu ekki sætt sig við.

Maður spyr sig því bara að því hvað sé að marka svona lið eins og Ingibjörgu Sólrúnu og aðra forystumenn Samfylkingarinnar? Trúverðugleikinn, hafi einhver slíkur einhvern tímann verið til staðar, er fyrir löngu fokinn út í veður og vind. En sennilega á Samfylkingin sig bara sjálf, rétt eins og formaðurinn, og telur sig ekki þurfa að standa við eitt eða neitt stundinni lengur en henni dettur í hug. Slíkur aðili er ekki beint áhugaverður í samstarfi hvort sem það er í ríkisstjórn, borgarstjórn eða öðru. Ekki græt ég það allavega þó forysta Samfylkingarinnar grafi sífellt undan möguleikum flokksins til að hafa áhrif í landinu. Ég vona bara innilega að hún haldi áfram á sömu braut!

Hjörtur J. Guðmundsson

Birt einnig á:
www.sus.is

Ólýðræðislegir fléttulistar

Hvað er málið með þessa svokallaða fléttulista? Vinstri-grænir eru víst voðalega hrifnir af því að beita þessari aðferðafræði við að raða á framboðslista sína í einhverju misskildu jafnréttisskyni og hafa t.a.m. lýst því yfir að þeir ætli að nota hana fyrir næstu borgarstjórnarkosningar. Félagsmenn í Vinstrihreyfingunni – gænu framboði eiga þannig að fá að kjósa í sætin en síðan mun flokksforystan taka sig til og krukka í framboðslistann og handstýra niðurröðuninni þannig að konur og karlar séu til skiptis á listanum óháð því hvar fólk lenti á honum fyrir tilstilli hins almenna félagsmanns.

Nú síðast var ég svo að heyra að Samband ungra framsóknarmanna vilji að þessari aðferðafræði verði beitt sem víðast af hálfu Framsóknarflokksins í kosningunum í vor þannig að �ungir frambjóðendur skipi annað hvert sæti.“ Ekki fylgdi þó sögunni hvort það ætti að vera aðeins í þeim tilfellum þar sem uppstillingarnefndir röðuðu á framboðslista eða líka þar sem prófkjör færu fram. Það verður þó að líta svo á að átt sé við bæði tilfellin í ljósi þess að hvatt er til þess að þetta verði gert sem víðast.

Auðvitað ráða einstakir stjórnmálaflokkar því hvernig þeir haga þessum málum hjá sér en menn hljóta engu að síður að gera sér grein fyrir því hversu ólýðræðisleg þessi vinnubrögð eru. Hvernig verið er með þessu að setja upp girðingar og hindranir á frelsi fólks til að velja þá aðila á framboðslista sem það vill að skipi þetta eða hitt sætið. Um þetta hefur vissulega verið fjallað oft áður og m.a. verið tekin dæmi um það hvernig t.d. kynjakvótar í þessum efnum geta leitt til alveg fáránlegrar niðurröðunar á framboðslista út frá lýðræðislegum sjónarhóli.

Þannig geti það hæglega gerzt að karlmaður lendi t.d. í öðru sæti listans þrátt fyrir að hann hafi hlotið margfalt færri atkvæði en konan sem lendir í þriðja sætinu svo dæmi sé tekið. Eða öfugt. M.ö.o. þýðir það einfaldlega að sá sem lendir t.a.m. í öðru sætinu er mjög ólíklegur til að hafa til þess lýðræðislegt umboð frá meðlimum viðkomandi flokks – sem allajafna ætti að vera það eina sem skipti máli ef lýðræðið væri haft að leiðarljósi.

Samfylkingin hefur reyndar slegið öll met í þessum efnum með því t.a.m. að halda prófkjör í Reykjavík fyrir síðustu alþingiskosningar og troðið svo eftir á ýmsum aðilum í sæti ofarlega á framboðlistunum sem ekki höfðu tekið þátt í prófkjörinu. Fyrir sömu kosningar gagnrýndu ýmsir á vinstrivængnum það hástöfum að konum hefði fækkað í efstu sætum á sumum framboðslistum Sjálfstæðisflokksins. Sérstaklega var rætt um þetta í Reykjavíkurkjördæmunum. Var forysta flokksins hvött til þess að taka sig til og breyta þeirri uppröðun á listunum sem hafði verið niðurstaða opinna prófkjöra.

Sem betur fer datt forystu Sjálfstæðisflokksins ekki í hug að taka upp á svo ólýðræðislegum vinnubrögðum og á hún hrós skilið fyrir það. Þetta er í raun sambærilegt við það að eftir alþingiskosningar yrði tekið upp á því að breyta því hverjir hefðu verið kosnir á þing svo það fengist einhver uppröðun sem einhverjum aðilum þóknaðist, hvort sem það væri að þingsætum væri skipt upp til helminga eftir kyni fólks eða eitthvað annað.

Maður spyr sig eðlilega að því hvers vegna verið sé að halda prófkjör á annað borð ef það á ekki að virða niðurstöðuna og þar með vilja fólksins sem tekur þátt í þeim?

Hjörtur J. Guðmundsson

(Birtist í Blaðinu 23. ágúst 2005)

Birt einnig á:
www.frelsi.is

Fjölmenningarsamfélagið gengur ekki upp

Í leiðara Blaðsins 28. júlí sl. var fjallað um hið svonefnda fjölmenningarsamfélag sem mjög hefur verið í umræðunni hér á landi á undanförnum árum. ï¿½Í opinberri umræðu – sem einatt er næsta lituð af pólitískri rétthugsun – er gengið út frá því sem vísu að fjölmenningarsamfélagið sé fagurt og gott, að það sé beinlínis eftirsóknarvert í sjálfu sér og að styðja beri það og fóstra á alla lund,“ segir leiðarahöfundur Blaðsins og minnir síðan lesandann á að mannkynssagan sýni að full ástæða sé til að taka ávallt með fyrirvara hugmyndafræði eða trúarsetningum sem boði nýtt og betra þjóðfélag. Góð markmið tryggi einfaldlega ekki afleiðingarnar.

Leiðarahöfundurinn leggur síðan áherzlu á nauðsyn umræðu um þessi mál, innflytjendum hafi fjölgað hratt hér á landi á undanförnum árum og sjálfgefið sé að sú þróun leiði til ákveðinnar spennu og núnings sem alls ekki megi loka augunum fyrir. Að sama skapi sé út í hött að �gefa sér það að slíkan vanda megi allan rekja til innfæddra og meintra fordóma þeirra.“

Leiðarahöfundurinn gagnrýnir síðan þær hugmyndir að æskilegt sé að börn innflytjenda séu tvítyngd, enda sýni reynsla annarra þjóða að slíkar ráðstafanir séu helzt til þess fallnar að viðhalda einangrun innflytjenda á nýjum slóðum. Afleiðingin sé sú að börnin nái fullum tökum á hvorugu tungumálinu sem aftur leiði til þess að þau verði ólíklegri síðarmeir til að ná þeim árangri í námi eða starfi sem þau annars ættu alla möguleika á. Að lokum leggur leiðarahöfundurinn áherzlu á nauðsyn þess að Ísland sé opið fyrir framandi menningarstraumum og duglegu fólki sem vilji setjast hér að en einnig það að menn ættu að forðast að líta á fjölmenninguna sem eftirsóknarverða í sjálfu sér.

Lykilatriði í öllum umræðum um fjölmenningarsamfélagið er auðvitað það hvað hugtakið felur í sér. Að margra mati hefur það ekki verið nægilega ljóst og að sumu leyti hafa verið um það skiptar skoðanir. Því er kannski nærtækast í því sambandi að skoða hvaða skilning stjórnvöld víðast hvar í nágrannaríkjum okkar, sem flest hafa margfalt meiri reynslu af þessum málum en nokkurn tímann við, hafa lagt í hugtakið. Samkvæmt því felur það í sér það fyrirkomulag að innflytjendur haldi í tungumál sín og menningu og engin eiginleg aðlögun eigi sér stað. Fyrir vikið er mikil hætta á að til verði svokölluð “gettó” innan viðkomandi þjóðfélaga eða í raun einangruð þjóðfélög innan þeirra.

Það er ekki langt síðan það var nánast lagt að jöfnu við kynþáttahatur að tala um aðlögun innflytjenda bæði hér á landi sem og víða í Vestur-Evrópu. Sjálfur hef ég reynslu af því. Í því sambandi má geta þess að einn helzti gagnrýnandi hugmyndarinnar um fjölmenningu var bandaríski heimspekingurinn Ayn Rand. Og þó hugmyndin um fjölmenningarsamfélagið, eins og við þekkjum hana í dag, hafi ekki verið til upp úr miðri 19. öldinni þá má einnig nefna að brezki heimspekingurinn John Stuart Mill gagnrýndi einnig slíkar hugmyndir sem hann taldi hamlandi fyrir frelsi einstaklingsins. Margir gagnrýnendur fjölmenningarinnar telja hana fela í raun í sér aðskilnaðarstefnu sem komi í veg fyrir að innflytjendur geti orðið hluti af þeim þjóðfélögum sem þeir setjast að í og tekið eðlilegan þátt í þeim til jafns við aðra.

En tíðarandinn hefur gerbreyzt. Í dag tala flestir um aðlögun eins og þeir hafi aldrei gert annað, jafnt fólk innan Samfylkingarinnar sem aðilar á vegum Alþjóðahússins. Í nágrannalöndum okkar eru ráðamenn hver á fætur öðrum að verða afhuga hugmyndinni um fjölmenningarsamfélagið að fenginni reynslu af því og gagnrýni á það vex. Stjórnmálamenn kalla eftir því að hafizt verði þegar handa við að þjappa íbúum landa sinna saman í stað þess að stía þeim í sundur eins og gert hafi verið með fjölmenningarstefnunni.

Þetta á einkum við í Bretlandi. Skemmst er t.a.m. að minnast þess í sumar þegar David Davis, ráðherra innanríkismála í skuggaráðuneyti brezka Íhaldsflokksins, kallaði eftir því að fjölmenningarstefnan yrði endanlega gefin upp á bátinn þar í landi og lögð áherzla á sameiginleg brezk gildi og sama er að segja um þingmann flokksins Boris Johnson í nýlegri grein í brezka dagblaðinu Telegraph. Rétt er að nefna einn mann enn til sögunnar í þessu sambandi en sá er Trevor Phillips, formaður sérstakrar nefndar á vegum brezkra stjórnvalda um kynþáttamál. Phillips er sjálfur af afrísku bergi brotinn og hefur um tveggja ára skeið kallað eftir því að sagt yrði skilið við fjölmenningarstefnuna sem sé að hans mati úreld og eigi ekki við í dag. Í stað hennar þurfi að leggja áherzlu á að flykkja íbúum Bretlands í kringum brezk gildi.

Reynsla t.a.m. Hollendinga er sú sama, en þeir eru sú þjóð sem sennilega hefur gengið einna lengst fram í því að framfylgja fjölmenningarstefnunni. Hollenzka þingið gaf út sameiginlega skýrslu upp á 2.500 blaðsíður í upphafi síðasta árs (2004) sem allir flokkar þingsins stóðu að. Þar var farið er yfir reynslu Hollendinga af innflytjendamálum undanfarna þrjá áratugi og komizt að þeirri niðurstöðu að tilraunin til að skapa umburðarlynt fjölmenningarsamfélag í Hollandi hefði algerlega mistekizt. Í skýrslunni eru fyrri ríkisstjórnir Hollands gagnrýndar harðlega fyrir að hafa stuðlað að aðskilnaði þjóðarbrota í krafti fjölmenningarstefnunnar. Verstu mistökin eru sögð vera þau að börn innflytjenda skyldu vera hvött til að læra móðurmál sitt í staðinn fyrir hollenzku. Innflytjendur í Hollandi yrðu einfaldlega að verða Hollendingar ef landið ætti að hanga saman sem ein heild.

Lengi væri hægt að halda áfram um þessi mál en skal hér látið staðar numið. Það er annars einmitt í krafti þess pólitíska rétttrúnaðar, sem getið er í leiðara Blaðsins sem fjallað var um í upphafi greinarinnar, sem ákveðnum háværum aðilum hér á landi tókst lengi vel að koma í veg fyrir alla eðlilega umræðu um málefni innflytjenda sem og alla gagnrýni á þá samfélagsgerð sem hugmyndin um fjölmenningarsamfélagið felur í sér. Sem betur fer hefur smám saman verið að losna um heljartök þessa pólitíska rétttrúnaðar á íslenzku þjóðfélagi og umræðan um þennan mikilvæga málaflokk smám saman verið að opnast samhliða því. Þeirri þróun hljóta allir sannir lýðræðissinnar og áhugamenn um tjáningarfrelsi og opna og málefnalega umræðu um brýn þjóðfélagsmál að fagna.

Hjörtur J. Guðmundsson

Birt einnig á:
www.ihald.is

RÚV af auglýsingamarkaði

Páll Magnússon, nýskipaður útvarpsstjóri, lýsti þeirri skoðun sinni á dögunum að hann teldi að æskilegt væri að Ríkisútvarpið færi af auglýsingamarkaði og auk þess að búið yrði þannig um hnútana að stofnunin yrði almennt ekki í samkeppni við einkaaðila um efni. Ummæli Páls féllu í misjafnan jarðveg eins og eðlilega er þegar um er að ræða eins umdeilt efni og það hvernig eigi að hátta rekstrarformi Ríkisútvarpsins. Í nýlegri ályktun fagnaði Samband ungra sjálfstæðismanna ummælunum og hvatti ennfremur til þess að gengið yrði skrefi lengra og stofnunin einkavædd. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafa hins vegar gefið lítið fyrir ummælin.

Samtök auglýsenda eru heldur ekki par hrifin af hugmyndum Páls um að Ríkisútvarpið eigi að fara af auglýsingamarkaði og hafa lýst sig alfarið andvíg þeim. Yfirlýsing þess efnis birtist í Blaðinu sl. fimmtudag og í Morgunblaðinu í gær sunnudag. Má með sanni segja að þar séu ótrúlegustu hlutir tíndir til í því skyni að mála skrattann á vegginn yrðu hugmyndir Páls að veruleika. Efni yfirlýsingarinnar gengur síðan að stóru leyti út á að reyna að sýna fram á að sú breyting myndi koma sér illa fyrir almenning. Mætti helzt halda að einhver mannréttindasamtökin hefðu samið hana en ekki hagsmunasamtök íslenzkra auglýsenda sem eðli málsins samkvæmt hafa þann tilgang einan að standa vörð um hagsmuni sinna félagsmanna.

Samtökin segja þannig t.a.m. að ef Ríkisútvarpsins nyti ekki við á auglýsingamarkaði myndi aðgengi auglýsenda að almenningi minnka þar sem miðlar stofnunarinnar nái augum og eyrum flestra landsmanna auk fólks sem ekki sé hægt að ná til nema í gegnum þá. Ennfremur að erfiðara yrði fyrir almenning að afla sér upplýsinga um vörur og þjónustu yrði þetta raunin. Gera má þó fastlega ráð fyrir að flestir landsmenn yrðu eftir sem áður færir um að nálgast auglýsingar í gegnum aðra miðla þó Ríkisútvarpið hyrfi af auglýsingamarkaði þrátt fyrir augljósa vantrú Samtaka auglýsenda á getur þeirra í þeim efnum.

Samtökin telja ennfremur að brotthvarf Ríkisútvarpsins af auglýsingamarkaði myndi leiða til þess að dýrara yrði fyrir auglýsendur að koma skilaboðum sínum á framfæri við neytendur. Framboð auglýsingatíma myndi minnka með tilheyrandi verðhækkunum til auglýsenda sem aftur myndi leiða til hækkunar á verði á vöru og þjónustu þar sem auglýsendur þyrftu að leita dýrari leiða til að koma upplýsingum um vöru sína og þjónustu á framfæri. Ekki er þó greint frá því í hverju þessi aukni kostnaður myndi felast, hvort verðið hjá Ríkisútvarpinu sé svona miklu hagstæðara eða hvað. Verður að telja ólíklegt að svo sé eða að það liggi til grundvallar þessum orðum.

Engin ástæða er þó til þess að ætla að ekki yrði nógir til að fylla þau skörð á íslenzkum auglýsingamarkaði sem sköpuðust við brotthvarf Ríkisútvarpsins af honum og tryggja þannig eðlilega samkeppni eftir sem áður sem og nægt framboð á auglýsingatíma. Það er því út í hött að ætla að kostnaður auglýsenda myndi hækka við þá breytingu. Hún myndi einmitt auka svigrúm einkaaðila á auglýsingamarkaði, eins og fram kemur í ályktun SUS, og leiða til þess að einkaframtakið fengi að njóta sig enn frekar á markaði sem Ríkisútvarpið hefur allt of lengi sett mark sitt á. Samtök auglýsenda hafa hins vegar ákveðið að gefa sér þá forsendu fyrirfram í yfirlýsingu sinni að einkaaðilar myndu ekki geta fyllt skarð Ríkisútvarpsins hyrfi það af auglýsingamarkaði og að notkun almennings á öðrum miðlum, í því skyni að nálgast auglýsingar, myndi ekki aukast við það.

Samtökin segja svo að það myndi leiða til hærri afnotagjalda ef Ríkisútvarpið yrði tekið af auglýsingamarkaði miðað við óbreyttar rekstrarforsendur. Tilgangurinn með þessu virðist vera sá einn að fá fólk upp á móti hugmyndinni, enda ekkert gefið að þessi breyting myndi þýða hækkun á afnotagjöldum. Þannig væru aukin framlög frá ríkinu líka möguleg leið þó það hvarfli auðvitað ekki að mér að mæla með því. SUS benti einmitt á í ályktun sinni um málið að samhliða því að Ríkisútvarpið færi af auglýsingamarkaði ætti að draga úr umsvifum stofnunarinnar og þar með útgjöldum. Það kæmi auk þess ekki til greina að henni yrðu “bættar upp” þær tekjur sem hún yrði af með þeirri breytingu með auknum álögum á landsmenn. Það er því alger óþarfi að vera að hræða fólk með hærri afnotagjöldum yrði Ríkisútvarpið tekið af auglýsingamarkaði.

Nálgun Samtaka auglýsenda á málinu felur reyndar í sér ákveðna þverstæðu þar sem yfirlýsing þeirra gengur að miklu leyti út á einhvern meintan rétt almennings á að hafa aðgang að auglýsingum. Á sama tíma telja samtökin að almenningur myndi ekki auka notkun sína á öðrum fjölmiðlum sem byðu upp á auglýsingar væri Ríkisútvarpið tekið af auglýsingamarkaði. Það er því ekki hægt að skilja þetta öðruvísi en svo að það sé mat Samtaka auglýsenda að almenningur á Íslandi sækist ekkert sérstaklega eftir því að sjá eða heyra auglýsingar, annars myndi hann væntanlega reyna að bæta sér það upp að Ríkisútvarpið hætti að sýna auglýsingar með því að leita í auknum mæli annað. Þetta gengur auðvitað ekki upp. Þarna er aðeins verið að beita almenningi fyrir sig eigin hagsmunum til framdráttar.

Að lokum er rétt að nefna síðustu ástæðuna sem Samtök auglýsenda nefndu í yfirlýsingu sinni því til réttlætingar að Ríkisútvarpið yrði áfram á auglýsingamarkaði. �Og að síðustu má ekki gleyma því að auglýsingar hafa, auk upplýsingahlutverksins, ákveðið afþreyingar- og skemmtanagildi, og geta jafnvel lengt líf fólks ef rétt er að hláturinn lengi lífið eins og rannsóknir benda til!“ Þessi síðasta setning segir sennilega meira en margt annað um hriplekan málflutning Samtaka auglýsenda í þessum efnum og örvæntingarfulla viðleitni þeirra til að tína ótrúlegustu hluti til í því skyni að réttlæta þá afstöðu sína að ríkið eigi áfram að vera í samkeppni við einkaaðila á íslenzkum auglýsingamarkaði.

Hjörtur J. Guðmundsson

Birt einnig á:
www.ihald.is

Hvalveiðunum kennt um að ósekju

Í frétt á vef Ríkisútvarpsins í síðustu viku (5. ágúst) var það haft eftir Ásbirni Björgvinssyni, formanni ferðasamtaka á Norðurlandi eystra og formanni Hvalaskoðunarsamtaka Íslands, að hvalveiðar Íslendinga hefðu skaðað ferðaþjónustuna á Norðurlandi í sumar og að ferðamönnum í hvalaskoðun hefði fækkað á milli ára. Athyglisvert var að þessu fylgdi alls enginn rökstuðningur. Ennfremur sagði Ásbjörn í fréttinni að flest ferðaþjónustufyrirtæki á Norðurlandi hafi fundið fyrir einhverjum samdrætti á þessu sumri, sérstaklega í "lausatraffík“ sem um megi kenna rysjóttri tíð fyrri hluta sumars. Nú? Var ekki samdrátturinn hvalveiðunum að kenna rétt áðan?

Ásbjörn sagði síðan að nú væri hins vegar farið að rætast úr veðri og reynslan væri sú að seinni hluti sumars og haust væri góður tími fyrir ferðaþjónustuna og að fólk innan hennar væri bjartsýnt og sæi ýmis sóknarfæri. Nú er það auðvitað afskaplega gott að það ríki bjartsýni í ferðaþjónustunni og þó það hafi orðið einhver samdráttur á þessu ári er alveg út í hött að kenna hvalveiðunum um það, sérstaklega þegar því fylgir ekki einu sinni tilraun til rökstuðnings. Ferðamannastraumurinn til Íslands hefur aukizt stórlega á undanförnum árum og þá ekki sízt eftir að við hófum hvalveiðar í ágúst 2003. Ekkert bendir til þess að veiðarnar hafi haft þar neikvæð áhrif á. Og fyrst þær hafa ekki skaðað ferðaþjónustuna til þessa, og þar með talin hvalaskoðunarfyrirtækin, hvers vegna í ósköpunum ætti slíkt þá að gerast fyrst núna?

Í Fréttablaðinu 10. júlí á síðasta ári viðurkenndi Guðmundur Gestsson, varaformaður Hvaðaskoðunarsamtakanna, einmitt að hvalveiðarnar hefðu ekki skaðað hvalaskoðunariðnaðinn hér á landi þvert á fyrri hrakspár hans og fleiri. Og hvað hefur breyzt síðan? Jú, íslenzka krónan hefur styrkst mjög mikið og því væri nær að kenna þeirri þróun um ef samdráttur hefur orðið í ferðaþjónustunni hér á landi (eitthvað sem Samtök ferðaþjónustunnar kvörtuðu einmitt undan fyrr á þessu ári) í stað þess að hengja bakara fyrir smið og kenna hvalveiðunum um.

Að lokum má geta þess að Ásbjörn Björgvinsson er yfirlýstur andstæðingur hvalveiða Íslendinga eins og t.a.m. kemur fram í þessu bréfi hans til erlendra aðila í ágúst árið 2003 þegar ljóst var að íslenzk stjórnvöld hefðu ákveðið að hefja vísindaveiðar á hrefnu hér við land. Í bréfinu segir Ásbjörn m.a. að hann muni halda áfram að "berjast fyrir hvalina" og þurfi til þess allan þann stuðning sem hann geti fengið. Ákvörðun stjórnvalda verði ekki breytt en hugsanlega verði hægt að koma í veg fyrir frekari vísindaveiðar. Svo mörg voru þau orð.

Hjörtur J. Guðmundsson

(Birtist áður í Blaðinu 9. ágúst 2005)

Birt einnig á:
www.sus.is

Vinstri-hægri kvarðinn er úreltur

Vinstri-hægri kvarðinn, sem stuðst hefur verið við í áratugi og jafnvel aldir, hefur löngum reynzt ófullkominn og ávísun á talsverð vandamál þegar staðsetja hefur þurft menn og málefni pólitískt. Ég persónulega hef um árabil verið mun hrifnari af því sem ég vil kalla “tígulkerfið” sem jafnan er notazt við í pólitískum prófum sem hægt er að taka á netinu í því skyni að staðsetja sig pólitískt (sjá mynd hér fyrir neðan). Frjálshyggjuvefsíðan “Advocates for Self-Government” hefur t.a.m. að geyma slíkt próf sem ég held að gefi merkilega góða vísbendingu um pólitíska staðsetningu fólks, þá sér í lagi miðað við það hversu fáum spurningum fólki er gert að svara en þær eru aðeins tíu talsins.

Samkvæmt kerfinu má skipta pólitískum skoðum í stórum dráttum í fimm flokka en þeir eru eftirfarandi (athugið að þetta er miðað við bandarískt stjórnmálalandslag, eitthvað sem flestir átta sig sennilega fljótt á):

Frjálshyggjumenn (Libertarians) styðja hámarks frelsi í bæði persónulegum og efnahagslegum málum. Þeir leggja áherzlu á minna ríkisvald sem hafi það eina hlutverk að vernda einstaklingana frá kúgun og ofbeldi. Frjálshyggjumenn leggja ennfremur áherzlu á ábyrgð einstaklingsins, eru andsnúnir opinberri skriffinsku og sköttum, styðja góðgerðastarfsemi, umbera mismunandi lífsstíla, styðja markaðsfrelsi og standa vörð um borgaraleg réttindi.

Íhaldsmenn (Right Conservatives) leggja áherzlu á frjálsræði í efnahagsmálum en styðja gjarnan lög til verndar �hefðbundnum gildum“. Þeir eru andvígir of miklum afskiptum hins opinbera af efnahagslífinu á sama tíma og þeir eru hliðhollir viðleitni þess til að standa vörð um siðferði og hið hefðbundna fjölskylduform. Íhaldsmenn eru yfirleitt hlynntir öflugum her, eru andvígir skiffinsku og háum sköttum, styðja frjálst markaðshagkerfi og leggja áherzlu á öfluga löggæzlu.

“Ríkisvaldssinnar” (Statists) vilja að hið opinbera hafi mikið vald yfir efnahagsmálum og hegðun einstaklinganna. Þeir draga gjarnan í efa að efnahagslegt og persónulegt frelsi sé hagkvæm leið. Ríkisvaldssinnar hafa tilhneigingu til að vantreysta frjálsu markaðshagkerfi, eru andvígir mismunandi lífsstílum og setja spurningamerki við mikilvægi borgaralegra réttinda.

Miðjumenn (Centrists) vilja fara milliveginn þegar kemur að valdi hins opinbera yfir efnahagsmálum og persónulegum málum. Í sumum tilfellum styðja þeir afskipti stjórnvalda og í öðrum tilfellum styðja þeir frelsi einstaklinganna til að velja. Miðjumenn stæra sig gjarnan af því að vera opnir fyrir ýmsum leiðum, hafa tilhneigingu til að vera andvígir pólitískum öfgum og leggja áherzlu á það sem þeir kalla "hagkvæmar lausnir" á vandamálum.

Frjálslyndir (Left Liberals) leggja allajafna áherzlu á frelsi einstaklingsins til að velja í persónulegum málum en styðja hins vegar mikil afskipti hins opinbera af efnahagslífinu. Þeir styðja gjarnan ríkisrekið velferðarkerfi til að hjálpa þeim sem minna mega sín og vilja strangar lagasetningar um fyrirtæki. Frjálslyndir hafa tilhneigingu til að styðja lagasetningar sem miða að verndum umhverfisins, standa vörð um borgaraleg réttindi, leggja áherzlu á jafnrétti og umbera mismunandi lífsstíla.

Mér finnst þetta kerfi í það minnsta hafa það fram yfir hinn hefðbundna vinstri-hægri kvarða að það gengur mun betur upp og útskýrir ennfremur margt. Þannig flokkast fasistar, nasistar og þess háttar lið sem hægri ríkisvaldssinnar (eða valdboðssinnar) á meðan sósíalistar, kommúnistar o.s.frv. falla að mestu vinstramegin í þann dálk. Sé að marka þetta kerfi útskýrir það ágætlega hvers vegna ekki hefur verið ýkja mikill munur í gegnum tíðina á ríkisstjórnum sem kennt hafa sig við þessar stefnur.

Að sama skapi eru skv. kerfinu til bæði hægri- og vinstri-frjálshyggjumenn (hafið í huga að þetta próf er á frjálshyggjuvefsíðu), a.m.k. í ljósi bandarískra aðstæðna en stundum er sagt að miðjan sé lengra til hægri þar á bæ en gengur og gerizt í evrópskum stjórnmálum. Vinstri-frjálshyggjumenn eru væntanlega þeir sömu og kalla sig gjarnan hægrikrata og eru þannig hægramegin við vinstrikratana sem flokkast þá væntanlega sem �left liberal“ samkvæmt þessu kerfi og mynda þann dálk sem er mest til vinstri. Íhaldsmenn eru hins vegar aftur þeir sem eru mest til hægri samkvæmt kerfinu.

Að lokum hvet ég bara alla til að taka prófið og kanna hvað kemur út úr því. Þetta eru sem fyrr segir ekki nema tíu spurningar og er því fljótgert að taka það. Fólk getur auðvitað deilt um það hvort eitthvað sé að marka þetta próf eða þær forsendur sem það byggir á, en þarna er a.m.k. á ferðinni heiðarleg tilraun til þess að reyna að varpa betra ljósi á stjórnmálin. Ég tók annars prófið á sínum tíma og kom niðurstaðan ekki á óvart – íhaldsmaður (en þó í námunda við frjálshyggjuna).

Hjörtur J. Guðmundsson

Birt einnig á:
www.ihald.is

Mótmæli látin bitna á almenningi

Mótmæli flutningabílstjóra á föstudaginn (þó vitanlega ekki allra flutningabílstjóra) voru alveg svakalega sniðug. Þeir mótmæltu hækkun á olíugjaldi með því að eyða olíu, en mótmælin gengu út á það eins og kunnugt er að aka löturhægt um miklar umferðagötur í Reykjavík og þá einkum þær leiðir sem íbúar borgarinnar notuðu til að aka út úr bænum á leið á útihátíðir eða eitthvert annað sem þeir kusu að halda um verzlunarmannahelgina. Mótmælin voru því ekki bara þannig úr garði gerð að þau bitnuðu á almennum borgurum sem ekkert höfðu til sakar unnið heldur má gera ráð fyrir að þau hafi hafizt með því að mótmælendurnir fylltu á olíutanka flutningabifreiða sinna.

Ýmsar yfirlýsingar talsmanns mótmælendanna í fjölmiðlum voru síðan oftar en ekki vægast sagt stórundarlegar. Allt frá því að gera að því skóna að fjármálaráðherra hefði skipað fulltrúum mótmælendanna að koma til fundar við sig (síðar kom í ljós að mótmælendur höfðu sjálfir óskað eftir fundi með ráðherra en síðan afþakkað hann) yfir í að segja að það yrði bara að hafa það ef mótmælin leiddu til þess að slys yrðu á fólki eða einhvers þaðan af verra. Sagði talsmaðurinn í sjónvarpsfréttum að slys yrðu í umferðinni og ef fólk vildi forðast þau ætti það að halda sig í rúminu. Svona lagað nær auðvitað engri átt.

Það gildir einfaldlega það sama um þessi mótmæli eins og þau við Kárahnjúkavirkjun og önnur slík að það er í góðu lagi að fólk mótmæli svo lengi sem það er gert á friðsaman og lýðræðislegan hátt og án þess að saklaust fólk verði fyrir barðinu á þeim. Hvort sem um er að ræða fólk á leiðinni í sumarfrí eða fólk sem er að sinna vinnunni sinni. Annað er auðvitað ekkert annað en ofbeldi sem er ekki bara algerlega óásættanlegt heldur líka afskaplega ólíklegt til að vekja samúð almennings með umræddum aðgerðum.

Hjörtur J. Guðmundsson

(Birtist í Fréttablaðinu 5. ágúst 2005)

Birt einnig á:
www.ihald.is