Vill Ingibjörg R-listann feigan?

Átök hafa blossað upp á ný innan R-listans í Reykjavík eftir að Guðmundur Árni Stefánsson, þingmaður Samfylkingarinnar, lýsti því yfir að Samfylkingin ætti að skoða alvarlega með að bjóða fram undir eigin merkjum fyrir næstu borgarstjórnarkosningar. Ekki hefur nýleg yfirlýsing Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, um að Vinstri-grænir og framsóknarmenn hefðu hrakið sig úr embætti borgarstjóra Reykjavíkur, heldur bætt andrúmsloftið. Hafa Vinstri-grænir og Framsókn brugðist illa við þessum yfirlýsing eins og eðlilegt hlýtur að teljast.

Eitt af því sem velt hefur verið upp nú nýverið er hvort Ingibjörg Sólrún Gísladóttir sé vísvitandi að grafa undan tilvist R-listans. Vilja sumir meina að framkoma hennar í málinu öllu verði vart skýrð með öðrum hætti en þeim að hún vilji R-listasamstarfið hreinlega feigt. Kannski vegna þess að hana svíði undan því að hafa fórnað borgarstjórastólnum fyrir ævintýri sem hún án efa taldi að myndi skila sér í sæti á Alþingi. Það gekk þó ekki eftir, sem kunnugt er, og hefur Ingibjörg óumdeilanlega verið í eins konar pólitískri tilvistarkreppu frá því niðurstöður kosninganna lágu ljósar fyrir.

Ingibjörg hefur reyndar fullyrt að hún hafi ekki búist við því að komast inn á þing og jafnvel ekki einu sinni stefnt að því. Yfirlýsingar í þá veru komu þó ekki fram fyrr en á lokaspretti kosninganna, þegar Ingibjörg var oftar en ekki úti í skoðanakönnunum, og fengu svo nýtt líf þegar niðurstöður kosninganna lágu fyrir. Annars sjá væntanlega allir í gegn um svo misheppnaðar tilraunir til að halda andlitinu. Enginn með fullu viti færi að gefa eftir embætti borgarstjóra Reykjavíkur til að fara í þingframboð ef sá hinn sami stefndi ekki að því að komast inn á þing.

Ingibjörg er þó víst enginn nýgræðingur í að skálda upp sögur sem koma henni betur en sannleikurinn. Eftir skrípaleikinn í borgarstjórn í lok síðasta árs hefur Ingibjörg margoft fullyrt að alltaf hafi legið fyrir að hún væri Samfylkingarmanneskja. Engu að síður krafðist hún þess að fá sæti á R-listanum sem fulltrúi óháðra fyrir síðustu borgarastjórnarkosningar og harðneitaði því að vera skilgreind sem fulltrúi Samfylkingarinnar. Niðurstaðan var því sú að flokkarnir þrír, sem stóðu að R-listanum, fengu tvo menn hver í borgarstjórn og síðan voru tveir fulltrúar óháðra og annar þeirra var Ingibjörg Sólrún.

En svo komið sé aftur að vandræðaganginum í kringum R-listann nú þá bendir óneitanlega ýmislegt til þess að dagar hans fari að verða taldir. A.m.k. virðist bara vanta dropann til að fylla mælinn. Trúnaður, á milli þeirra flokka sem að listanum standa, virðist vera í algeru lágmarki og jafnvel alls enginn. Skotið er föstum skotum innan listans á milli þess sem menn reyna að brosa og lýsa því yfir í fjölmiðlum að allt sé í himnalagi. Flestum er þó væntanlega ljóst að svo er alls ekki.

Hjörtur J. Guðmundsson

Hvalveiðar - Já, takk!

Ráðstefnu Alþjóðahvalveiðiráðsins er nú lokið með því að samþykkt var naumlega tillaga um að leggjast gegn frekari hvalveiðum í vísindaskyni og ennfremur að þau ríki sem þegar stunda slíkar veiðar verði hvött til að hætta þeim. Þetta þýðir að óraunsæ hvalverndunarsjónarmið hafi ráðið ferðinni á ráðstefnunni í stað þess að horft væri á málið með skynsemi með það að augnmiði m.a. að viðhalda eðlilegu jafnvægi í lífríki sjávar og afla vísindalegra gagna um hvali og lífsmynstur þeirra.

Alþjóðahvalveiðiráðið var upphaflega stofnað árið 1946. Yfirlýstur tilgangur ráðsins í dag er í stuttu máli að stuðla að verndun hvalastofna í heimshöfunum með því að hafa stjórn á hvalveiðum í heiminum og tryggja þannig eðlilega framþróun atvinnugreinarinnar. Það er þó ljóst að á undanförnum árum og áratugum hefur ráðið smám saman verið að lama algerlega umrædda atvinnugrein og er nú svo komið að ráðið leyfir einungis hvalveiðar ýmissa frumbyggja s.s. í Bandaríkjunum og Rússlandi.

Í dag munu vera 39 þjóðir aðilar að Alþjóðahvalveiðiráðinu. Fæstar aðildarþjóðirnar hafa þó einhverja beina hagsmuni af hvalveiðum og enn færri hafa stundað hvalveiðar að einhverju marki einhvern tímann í sögunni. Það er því vægast sagt spurning hvaða erindi margar aðildarþjóðir ráðsins hafa innan þess.

Alþjóðahvalveiðiráðið var upphaflega sett á laggirnar fyrst og fremst til að tryggja skynsamlega nýtingu hvalastofnanna og viðhalda þannig eðlilegu jafnvægi í lífríki sjávar. Í seinni tíð hafa hins vegar öfgafull hvalverndunarsjónarmið, sem eru í litlu sem engu sambandi við raunveruleikann, náð yfirhöndina í ráðinu með þeim afleiðingum sem nú liggja fyrir. Það er því ekki einkennilegt þó margir hafi í gríni og alvöru stungið upp á því að ráðið væri endurskírt og nefnt Alþjóðahvalverndarráðið.

Staðreyndin er sú að hvalir einungis við Íslandsstrendur éta milljónir tonna af fiski og öðru sjávarfangi á ári hverju. Við Íslendingar veiðum einnig mikinn fisk á ári hverju sem kunnugt er. Það er því ljóst að til að halda eðlilegu jafnvægi í náttúrunni verðum við annað hvort að hætta fiskveiðum algerlega eða veiða hvali í eðlilegu samræmi við fiskveiðar okkar.

Það er því væntanlega deginum ljósara hvað okkur ber að gera, hefja hvalveiðar sem fyrst innan þess ramma sem sérfræðingar ráðleggja. Mat sérfræðinga er einmitt það að nóg sé af hvali á Íslandsmiðum og það sé engan veginn því til fyrirstöðu að hafnar verði hvalveiðar. Magn hvals við Ísland gefur einmitt afar skýr skilaboð til okkar Íslendinga - hvalveiðar, já takk!

Hjörtur J. Guðmundsson

Áhætta sem ekki var hægt að taka

Umræðan um Falun Gong-hreyfinguna, og aðgerðir íslenzkra stjórnvalda gegn henni vegna komu Jiang Zemin, fyrrverandi forseta Kína, til landsins sl. sumar, hefur nú vaknað að nýju eftir að Persónuvernd úrskurðaði um réttmæti aðgerðanna. Margir höfðu sjálfsagt búizt við töluverðri gagnrýni á framgöngu stjórnvalda í málinu, og ýmsir ennfremur vonazt eftir því, en niðurstaðan var þó sú að gagnrýni stofnunarinnar var á heildina litið lítil og snerist fyrst og fremst um tæknileg atriði í framkvæmd aðgerðanna. Þess utan er talið umdeilanlegt hvort Persónuvernd hafi lagalega heimild til að úrskurða um stjórnsýslulega hlið málsins.

Úrskurður Persónuverndar er á þá leið að dómsmálaráðuneytinu sem slíku hafi verið óheimilt að afhenda aðilum eins og Flugleiðum og íslenzkum sendiráðum erlendis gögn um Falun Gong-meðlimi þar sem ráðuneytið hafi ekki lögregluvald. Hins vegar hafi lögreglunni sem slíkri verið þetta heimilt. Lögreglan heyrir þó, eins og alþekkt er, undir dómsmálaráðuneytið og því auðvitað um að ræða algert tæknilegt smáatriði.

Aðgerðum íslenzkra stjórnvalda var harðlega mótmælt af ákveðnum hópum fólks eins og kunnugt er. Voru stjórnvöld m.a. sökuð um mannréttindabrot, þjónku við kínversk stjórnvöld og að gera úlfalda úr mýflugu þar sem ekkert væri að óttast af hálfu meðlima Falun Gong sem hugðust koma til landsins til að mótmæla kínverska forsetanum að mati mótmælenda. Var um að ræða fleiri hundruð manns sem ætluðu að koma hingað í þessum tilgangi. Stjórnvöld brugðu á það ráð að takmarka þann fjölda mótmælenda sem hleypt var inn í landið, enda ábyrg fyrir öryggi opinberra gesta sinna samkvæmt alþjóðareglum.

Staðreyndin er þó sú að í grundvallaratriðum voru aðgerðir stjórnvalda fullkomlega eðlilegar. Þeir sem mótmæltu aðgerðunum sögðu að ekkert væri að óttast meðlimi Falun Gong, en hvaða tryggingu höfðu menn fyrir því? Alls enga. Það á einfaldlega ekkert skylt við ábyrgð og öryggi að hleypa fleiri hundruð erlendum mótmælendum inn í landið sem eru meðlimir í skipulögðum samtökum sem auk þess eru meira eða minna pólitísk. Þessir aðilar komu ennfremur hingað til lands aðeins í einum yfirlýstum tilgangi, að mótmæla. Ef öllum meðlimum Falun Gong sem vildu hefði verið hleypt inn í landið hefðu þeir sennilega verið álíka margir og allt íslenzka lögregluliðið í landinu, jafnvel fleiri. Hvað hefði gerzt ef eitthvað hefði farið úr böndunum? Það hefði ekki þurft mjög marga til af heildinni. Örfáa svarta sauði hugsanlega. Íslenzk stjórnvöld urðu einfaldlega að tryggja að þau hefðu örugglega yfirhöndina ef eitthvað alvarlegt gerðist. Að öðrum kosti hefðu þau gerzt sek um óforsvaranlegt ábyrgðarleysi.

Talað var um að aðgerðir stjórnvalda hefðu svert ímynd landsins á alþjóðavettvangi. Það virðist þó ekki hafa gerzt almennt séð þó svo megi vera innan raða einstakra hópa fólks. En hvað hefði gerzt ef kínverski forsetinn hefði verið drepinn í höndunum á okkur? Eða þó ekki nema alvarlega slasaður á einhvern hátt? Ég býzt við að það hefði haft sín áhrif á ímynd Íslands erlendis. Erlendir gestir myndu þá án efa hugsa sig tvisvar um að koma til landsins frekar en ella, hvort sem það væru ferðamenn eða opinberir gestir stjórnvalda. Auk þessa eru þær aðgerðir, sem stjórnvöld hér á landi beittu í þessu máli, taldar fullkomlega eðlilegar t.a.m. hjá nágrannaríkjum okkar, s.s. Kanada, Noregi, Bandaríkjunum og Þýzkalandi svo dæmi séu nefnd, og í raun æskilegar til að tryggja megi almennt öryggi.

Hins vegar er ekki ósennilegt að einhverjir minniháttar hnökrar hafi verið á aðgerðunum sem sumir reyna að hanga á og blása upp. Auk þess má lengi deila um það hvort yfir höfuð hafi verið ástæða til þess að vera að bjóða forseta Kína til landsins. Það breytir því þó ekki að fyrst búið var að bjóða manninum til landsins urðu íslenzk stjórnvöld að tryggja öryggi hans. Í þeirri viðleitni sinni voru stjórnvöld ennfremur á engan hátt að finna upp hjólið, eða að framkvæma neitt í grundvallaratriðum sem ekki þykir eðlileg framganga við aðstæður sem þessar, eins og sumir virðast halda.

Hjörtur J. Guðmundsson

Hin nýju Sovétríki

Eins og nýlega kom fram í fréttum hefur Evrópusambandið nú birt uppkast að sameiginlegri stjórnarskrá sambandsins þar sem m.a. er kveðið á um að kosinn skuli forseti sambandsins og að það skuli hafa sameiginlega utanríkisstefnu. Ýmsir sem komu að gerð uppkastsins vildu jafnvel ganga enn lengra í þá átt að byggja upp evrópskt stórríki þrátt fyrir þá staðreynd að uppkastið gengur þegar mikið lengra en kjósendur í flestum aðildarríkjum Evrópusambandsins munu sennilega geta sætt sig við. Þeir verða þó að öllum líkindum í fæstum tilfellum spurðir álits á málinu í þjóðaratkvæðagreiðslum.

Það er m.a. fyrirliggjandi að vilji er til staðar innan Evrópusambandsins fyrir því að kveðið sé á um sameiginlega skattastefnu sambandsins í stjórnarskránni en ekki er víst að það nái fram að ganga að þessu sinni vegna andstöðu Breta. Bretar hafa þó fengið aðvörun frá Evrópusambandinu þess efnis að þeir geti ekki til lengdar haldið þeim sérkjörum sem þeir hafa fengið gagnvart ýmsum stefnum Evrópusambandsins. Ef þeir hyggist vera áfram aðilar að Evrópusambandinu verði þeir að vera það að öllu leyti.

Valery Giscard d'Estaing, fyrrverandi forseti Frakklands og einn af aðalhöfundum uppkastsins að stjórnarskrá Evrópusambandsins, sagði ennfremur nú nýverið að Bretar yrðu að ákveða á næstu árum hvort þeir vildu vera fullgildir aðilar að sambandinu eða ekki og að áframhaldandi aðild þeirra hlyti m.a. að þýða að þeir gengjust undir allar sameiginlegar stefnur þess. Það gengi einfaldlega ekki fyrir ríki að vera aðili að Evrópusambandinu og vilja á sama tíma halda öðrum möguleikum opnum. Það er því enn ljósara en áður að líkurnar á því, að við Íslendingar getum fengið einhverjar varanlegar undanþágur frá sameiginlegri sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins, eru svo að segja engar.

Bretar hafa einnig andmælt því að notað verði orðið "alríkis-“ ("federal") í fyrirhugaðri stjórnarskrá Evrópusambandsins. Sennilega verður því notað annað orðalag í henni að sögn d'Estaing. Samkvæmt uppkastinu að stjórnarskránni á Evrópusambandið engu að síður að vera skipulagt sem sambandsríki ("federal state") og því ljóst að einungis er um innihaldslausa málamyndun að ræða til að friða Breta. Ennfremur er ljóst á uppkastinu að ef ágreiningur kemur upp á milli einstakra aðildarríkja og yfirstjórnar sambandsríkisins mun vilji yfirstjórnarinnar verða ofan á.

Ekki er gert ráð fyrir því í stjórnarskránni að hið nýja Evrópusambandsríki verði lýðræðislegra en Evrópusambandið er í dag. Þvert á móti mun tilkoma stjórnarskrárinnar minnka enn lýðræðið innan Evrópusambandsins ef marka má uppkastið að henni. Ekkert í uppkastinu kveður á um að aukið vald færist til lýðræðislega kjörinna fulltrúa almennings heldur er gengið út frá því að meginþættir valdsins verði áfram í höndum embættismanna í Brussel sem ekki eru lýðræðislega kjörnir.

Uppkastið að stjórnarskrá Evrópusambandsríksins er ennfremur miðstýrðara en stjórnarskrá Bandaríkjanna og það stjórnarfyrirkomulag, sem kveðið er á um í því, svipar í mörgu til fyrirkomulagsins sem gilti í Sovétríkjunum sálugu að mati ýmissa stjórnmálaskýrenda. Sjálfstæði einstakra ríkja Bandaríkjanna er meira en sjálfstæði aðildarríkja Evrópusambandsins mun verða samkvæmt uppkastinu. Í 9. grein uppkastsins segir: "Stjórnarskráin og lög, sett af þeim stofnunum sambandsríkisins sem hafa heimild til þess samkvæmt stjórnarskránni, skulu vera yfir lagasetningu aðildarríkjanna hafin.“ Þessi setning ein og sér markar endalok þeirra evrópsku þjóðríkja, sem aðild eiga að Evrópusambandinu, og upphafið að evrópsku stórríki.

(Birt í Morgunblaðinu 31. maí 2003)

Hjörtur J. Guðmundsson