Nýverið birtist pistill í fréttabréfi Ungra jafnaðarmanna eftir formann hreyfingarinnar, Andrés Jónsson, þar sem umfjöllunarefnið er Evrópumál. Er ástæða til að gera ófáar athugasemdir við þann málatilbúning sem þar kemur fram enda vægast sagt erfitt að sjá hvernig hann kemur heim og saman við raunveruleikann í málinu.
Andrés byrjar pistil sinn á því að halda því fram að Norðmenn séu á hraðleið inni í Evrópusambandið og að nýjasta skoðanakönnunin um málið þar í landi sýni að um 60% Norðmanna vilji aðild. Ég verð að viðurkenna að ég veit ekkert hvaða könnun Andrés er að tala um. Nýjasta könnunin sem greint hefur verið frá í norskum fjölmiðlum var birt í byrjun þessa mánaðar og sýnir að einungis um 53% Norðmanna styðji aðild en tæp 47% séu á móti. Þetta er sú könnun sem sögð er nýjust á vefjum norsku dagblaðanna Aftenposten og Nationen svo og á vef Norska ríkisútvarpsins. Telja mætti afar líklegt að full ástæða væri fyrir þessa fjölmiðla til að greina frá könnun Andrésar, en af einhverjum ástæðum hafa þeir ekki gert það.
Vægast sagt vafasamar fullyrðingarAndrés fullyrðir síðan að Evrópusambandssinnar í Noregi séu sífellt að sækja í sig veðrið samkvæmt skoðanakönnunum og að andstæðingum aðildar hafi snarfækkað. Ef hins vegar skoðuð er þróun skoðanakannanna í Noregi undanfarin tvö ár eða svo kemur í ljós að síðan um mitt ár 2002 voru Evrópusambandssinnar yfirleitt með afgerandi meirihluta með örfáum undantekningum. Það gerðist hins vegar í lok sl. sumars að andstæðingar aðildar komust í meirihluta og síðan hefur staðan verið svipuð og hér á landi, þ.e. eins konar 50/50 staða þar sem fylkingarnar skiptast á að vera í meirihluta upp á örfá prósentustig.
Slík staða, bæði hér á landi og í Noregi, er vitanlega miklu meira andstæðingum aðildar í hag en Evrópusambandssinnum þar sem ljóst er að aðild kemst ekki á dagskrá í hvorugu landinu nema a.m.k. 2/3 hlutar kjósenda styðji hans og að uppfylltum öllum öðrum skilyrðum s.s. að við völd séu ríkisstjórnir sem séu hlynntar aðild sem er hvorki uppi á teningnum hér né í Noregi.
Þannig að ég hef ekki hugmynd um hvaðan Andrés hefur sínar upplýsingar og hvarflar helzt að mér að þær séu bara skáldaðar þó ég vilji ekki eigna góðum dreng eins og Andrési slíkt nema vita það fyrir víst. Andrés nefnir að á næsta ári séu þingkosningar í Noregi og þar verði Evrópumálin eitt helzta kosningamálið. Enn veit ég ekki hvar Andrés hefur sínar upplýsingar (óskhyggja norskra Evrópusambandssinna?). Þannig hefur t.a.m. Kjell Magne Bondevik, forsætisráðherra Noregs, ítrekað lýst þeirri skoðun sinni að hann telji Evrópumálin ekki verða eitt af aðalkosningamálunum.
Og Jens Stoltenberg, formaður norska Verkamannaflokksins sem er sá flokkur í norskum stjórnmálum sem er hvað hlynntastur aðild, sagði í viðtölum við íslenzka fjölmiðla í sumar að það væri ljóst að Norðmenn færu ekki í þriðju aðildarviðræðurnar við Evrópusambandið nema það væri öruggt að þær enduðu með aðild. Gleymum því svo ekki að á næsta ári fagna Norðmenn einmitt 100 ára afmæli norsks sjálfstæðis og eru því enn ólíklegri fyrir vikið til að velta því fyrir sér að afsala sér því til Brussel með aðild að Evrópusambandinu.
Norðmenn ekki á leið í ESBAnnars ættu bæði Andrés og aðrir sennilega að fara varlega í að ákveða neitt fyrirfram um að Norðmenn séu eitthvað á leið í Evrópusambandið. Menn ættu t.d. ekki að gleyma því hvernig fór í Svíþjóð á síðasta ári þegar kosið var í þjóðaratkvæði um evruna. Þegar sænsk stjórnvöld, með Göran Persson forsætisráðherra í broddi fylkingar, ákváðu að setja málið í þjóðaratkvæði sýndu skoðanakannanir að mikill meirihluti Svíar væri hlynntur evrunni. Persson og Evrópusambandssinnaðir félagar hans töldu sig því færa í flesta sjó og ekki vera að taka neina áhættu með þjóðaratkvæðagreiðslu. Síðan fór kosningabaráttan í gang og niðurstaðan var þveröfug, Svíar höfnuðu evrunni með afgerandi hætti eins og kunnugt er.
Andrés segir að fróðir menn meti það sem svo að Norðmenn verði komnir inn í Evrópusambandið innan 2-3 ára. Og hvaða fróðu menn skyldu það vera? Það er ekkert verið að nafngreina þessa fróðu menn sem sjá svona fram í framtíðina. Meintir fróðir menn hafa líka sagt að þeir telji að Ísland verði komið inn í sambandið innan svipaðs tíma. Það er hins vegar ekkert sem bendir til þess að slík þróun sé í gangi hér á landi eða að svo verði í nánustu framtíð eins og allir vita.
Meintir fróðir menn (lesist Evrópusambandssinnar) hafa reyndar spáð því reglulega á undanförnum árum og áratugum að Ísland og Noregur séu á leiðinni inn í Evrópusambandið en það hefur þó augljóslega ekki gerzt ennþá. Bendir raunar flest til þess að hér sé meira um að ræða einhverja óskhyggju frekar en raunverulegar staðreyndir. Staðreyndin er nefnilega sú að það eru ekkert meiri líkur á því að Norðmenn séu á leið í Evrópusambandið í dag frekar en oft áður. Og jafnvel minni ef eitthvað er.
Hræðsluáróður EvrópusambandssinnaSíðan kemur Andrés með hræðsluáróðurinn um að ef Norðmenn ákveði að ganga í Evrópusambandið þá verðum við Íslendingar á köldum klaka. Þessum hræðsluáróðri er reyndar beitt líka í Noregi en bara með öfugum formerkjum. Þar segja Evrópusambandssinnar að við Íslendingar séum á hraðleið inn í sambandið og því verði Norðmenn að drífa sig inn í það á undan okkur. Í báðum tilfellum á þetta auðvitað við engin rök að styðjast.
Hins vegar liggur fyrir að ef Norðmenn gengju í Evrópusambandið er enginn kominn til að segja að það yrði eitthvað slæmt fyrir okkur Íslendinga. Þetta hefur m.a. Stefán Már Stefánsson, lagaprófessor við Háskóla Íslands og án efa einhver helzti sérfræðingur okkar í Evrópurétti, bent á. Hugsanleg aðild Norðmanna kynni mjög líklega að þýða, að hans mati, að EES-samningnum yrði breytt í tvíhliða viðskiptasamning við Evrópusambandið, hliðstæðan því sem Sviss hefur í dag, þar sem beinlínis er gert ráð fyrir því í EES-samningnum að aðildarríki EFTA kunni að ganga í Evrópusambandið. Þetta þýddi ennfremur m.a. að við myndum vera laus við stofnanahluta EES-samingsins sem skyldar okkur til að taka upp hluta af lögum sambandsins.
Hins vegar er vert að minna á að í sjálfur sér er ekkert sem bendir sérstaklega til þess að EES-samningurinn sé eitthvað að líða undir lok nema áðurnefnd óskhyggja Evrópusambandssinna. Á sínum tíma voru margir þessara manna þó hvað áhugasamastir um að Ísland samþykkti saminginn þar sem að þeir héldu að hann yrði fyrsta skrefið inn í sambandið og íslenzk aðild yrði fljótlega að veruleika. Eins og kunnugt er gekk það þó ekki eftir. Nú sjá þeir EES-samninginn hins vegar fyrir sér sem eina helztu hrindrunina fyrir því að geta troðið Íslandi inn í Evrópusambandið.
Yfirráðin í sjávarútvegsmálum til BrusselEn hvernig sem á málið er litið er a.m.k. ljóst að margfalt líklegra er að hugmyndir Stefáns Más og fleiri geti orðið að veruleika en nokkurn tímann t.d. hugmyndir íslenzkra Evrópusambandssinna um að við Íslendingar munum geta haldið yfirráðum okkar yfir Íslandsmiðum ef til aðildar að Evrópusambandinu kæmi. Enginn ráðamaður innan sambandsins hefur sagt að slíkt gæti gengið nema Göran Persson samkvæmt pöntun frá Össuri Skarphéðinnsyni nú í sumar. Hann sagði þó að hann teldi að afar erfitt yrði að koma slíku í gegn væri það mögulegt. Allir aðrir ráðamenn innan Evrópusambandsins, sem tjáð hafa sig um málið, hafa hins vegar sagt það sama. Slíkt er einfaldlega ekki mögulegt og hvað þá í boði. Þ.á.m. Franz Fischler, fráfarandi sjávarútvegsstjóri Evrópusambandsins, og Ben Bradshaw, sjávarútvegsráðherra Breta.
Andrés vill annars meina að við myndum hafa mikil áhrif innan Evrópusambandsins og þá sérstaklega þegar kemur að sjávarútvegsmálum án þess þó að gera a.m.k. heiðarlega tilraun til að rökstyðja þær fullyrðingar. Ekki veit ég enn hvaðan hann hefur sínar upplýsingar enda ganga þær þvert á alla þróun innan sambandsins, sérstaklega ef fyrirhuguð stjórnarskrá þess nær fram að ganga sem allar líkur eru á að muni gerast. Með henni fær Evrópusambandið í raun alger yfirráð yfir sjávarútvegsmálum innan þess. Vissulega hefur sambandið nú þegar mest öll yfirráð yfir þeim málum en nýmælið er einkum það að nú verður það bundið í grundvallarréttarheimild sambandsins, stjórnarskrána, sem eðli málsins samkvæmt verður engan veginn hægt að víkja frá.
Áhrif Íslands innan ESB yrðu lítil sem enginAndrés þrástagast svo á þessum meintu miklu áhrifum Íslands og íslenzkra kjósenda innan Evrópusambandsins án nokkurs rökstuðnings sem fyrr. Veit hann ekki að þróunin innan sambandsins er stöðugt á þá leið að vægi ríkja innan þess miðist við íbúafjölda þeirra, þá sérstaklega með tilkomu stjórnarskrárinnar? Við munum í bezta falli fá þrjá þingmenn af rúmlega 700 á þingi Evrópusambandsins ef við gengjum í það. Mikil áhrif og völd það. Til samanburðar má nefna að Þýzkaland eitt hefur um 90 þingmenn.
Og jú svo er hugsanlegt að við munum fá einn fulltrúa í framkvæmdastjórn sambandsins sem sæi um einhvern afmarkaðan málaflokk. Hins vegar væri hann, eins og aðrir í framkvæmdastjórninni, skuldbundnir til að beita sér í málum aðeins með hagsmuni Evrópusambandsins sem slíks að leiðarljósi en ekki síns heimalands. Og reynzlan sýnir að hagsmunir Evrópusambandsins í þessu sambandi þýða allajafna hagsmunir stóru ríkjanna innan þess.
Og svo er það ráðherraráðið þar sem ráðherrar ákveðinna málaflokka koma saman og ræða ýmis mál sem undir þá heyra. Vægi þess fer þó sífellt minnkandi samfara því sem vægi þings Evrópusambandsins eykst. Við myndum hafa eitt atkvæði á slíkum fundum af hugsanlega um 30 þar sem gera má ráð fyrir að aðildarríkin yrðu orðin a.m.k. svo mörg ef til þess kæmi að við gengjum í sambandið. Ég bara kem ekki auga á þessi miklu áhrif sem íslenzkir Evrópusambandssinnar lofa Íslendingum í skiptum fyrir sjálfstæði sitt og fullveldi.
Raunin er nefnilega sú að þau áhrif yrðu lítil sem engin. Ýmis aðildarríki Evrópusambandsins, sem eru mun stærri og fjölmennari en Ísland s.s. Finnland og Holland, hafa lýst áhyggjum sínum á undanförnum árum af litlum áhrifum sínum innan sambandsins. Þess má síðan geta að Denis MacShane, Evrópumálaráðherra Breta, sagði í heimsókn sinni til landsins í sumar að ef Ísland myndi ganga í Evrópusambandið myndu áhrif okkar fyrst og fremst byggjast á því að halda úti her “lobbyista” í Brussel í því skyni að reyna að hafa áhrif á ákvarðanir sambandsins í samkeppni við önnur aðildarríki auk aðila eins og ýmissa alþjóðlegra stórfyrirtækja. Eitthvað sem við gætum þess vegna stundað nú þegar ef við hefðum áhuga.
Hálmstráið um nauðunginaOg svo í lokin kemur Andrés með eitt af þeim örvæntingarfullu útspilum, sem Evrópusambandsinnar eiga það til að nota. Þ.e. að þegar allt komi til alls munum við neyðast til að ganga í Evrópusambandið fyrr eða síðar. Þetta er auðvitað tóm della, en skilaboð Evrópusambandssinna til íslenzks almennings eru ekki flókin, þau eru að hann muni ekki hafa neitt um málið að segja, þegar allt kemur til alls, heldur muni hann að lokum verða neyddur til að gangast undir Evrópusambandsaðild, hvort sem honum líkar betur eða verr.
Og svo sakar Andrés íslenzk stjórnvöld um metnaðarleysi? Og sjálfur vill hann bara gefast upp og það í baráttu sem við stöndum vel að vígi gagnvart. Það þarf varla að minni á að samkvæmt öllum rannsóknum, hvort sem það er á vegum Sameinuðu þjóðanna eða annarra, stendur Ísland miklu betur að vígi en langflest, og ósjaldan öll, aðildarríki Evrópusambandsins. Gildir þá einu hvort um er að ræða almenna hagsæld, samkeppnishæfni eða annað. Nei Andrés minn, staðreyndin er sú að við höfum ekkert í Evrópusambandið að gera.
Hjörtur J. Guðmundsson
Birt einnig á:
www.heimssyn.is
Fyrir nokkru síðan ritaði ég grein á netið þar sem ég undraðist það mjög að ekkert skyldi heyrast frá svokölluðum íslenzkum friðarsinnum allan þann tíma sem vitað var af heræfingum rússneska herskipaflotans austur af landinu. Ég var ekki einn um að koma á framfæri undrun minni vegna þessa og í kjölfar þeirrar gagnrýni birtist ályktun frá Samtökum herstöðvaandstæðinga, hinum svokölluðu friðarsinnum, um málið. Sú ályktun barzt þó ekki fyrr en eftir að áðurnefnd gagnrýni hafði birzt, bæði í blöðum og á netinu, og eftir að rússnesku skipin höfðu yfirgefið íslenzku lögsöguna. Þá hafði íslenzkur almenningur vitað um veru skipanna við landið í rúma viku, enda málinu gerð góð skil í hérlendum fjölmiðlum.
Eitt af því sem ófáir í forystu Samfylkingarinnar eiga það til að skamma ríkisstjórnarflokkana fyrir er meint ósjálfstæði þeirra þegar kemur að utanríkismálum. Á þetta hefur ekki sízt verið minnzt í tengslum við innrás Bandaríkjamanna og bandalagsþjóða þeirra í Írak fyrir um einu og hálfu ári síðan. Ekki er þó tilgangurinn með þessari grein að meta það hvort sú gagnrýni eigi við rök að styðjast eður ei, heldur að fjalla um augljósan tvískinnung Samfylkingarinnar í þessum efnum sem aftur er ekki beint til að auka trúverðugleika hennar í þessu máli né öðrum.
Á flokkstjórnarfundi hjá Samfylkingunni fyrir skemmstu tilkynnti Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, varaþingmaður flokksins og formaður svokallaðs Framtíðarhóps innan hans, um hugmyndir hópsins í varnarmálum. Megininntak þeirra voru að Íslendingar ættu að taka við umsjón með vörnum landsins og taka við herstöðinni á Keflavíkurflugvelli. Það er aldeilis verið að finna upp hjólið þarna, maður hefur auðvitað aldrei heyrt minnzt á slíkar hugmyndir áður. Eins og flestir vita, sem eitthvað vita um þessi mál, þá er svo langt frá því að þarna sé um einhverjar nýjar hugmyndir að ræða. Þetta hefur allt verið rætt áður meira eða minna.
Nýverið var greint frá því í fjölmiðlum að ýmsir framsóknarmenn séu orðnir þreyttir á R-listasamstarfinu í Reykjavík og vilji að Framsóknarflokkurinn bjóði fram undir eigin formerkjum í næstu borgarstjórnarkosningum sem fram fara eftir tæp tvö ár. Það er að vísu ekkert nýtt að kurr sé í framsóknarmönnum vegna samstarfsins við Samfylkinguna og Vinstrihreyfinguna – grænt framboð í borgarstjórn. Hins vegar mun þessi óánægja hafa sífellt verið að færast í aukana á meðal þeirra og veldur þar ýmislegt.
