Hvað kemur ESB varnarmálunum við?

Hann er óneitanlega einkennilegur málflutningur þeirra sem vilja endilega blanda Evrópusambandinu inn í umræður um framtíð varnarmála hér á landi. Nú síðast var vitnað í Halldór Ásgrímsson, utanríkisráðherra, í Morgunblaðinu á dögunum þar sem hann sagði að staða mála hér á landi, með tilliti til hugsanlegrar aðildar að Evrópusambandinu, myndi gerbreytast ef til þess kæmi að Bandaríkjamenn segðu upp varnarsamningnum við Íslendinga. Erfitt er hins vegar að átta sig á því hvernig aðkomu Evrópusambandsins að þessum málum er háttað. Helzt virðist um að ræða misheppnaða tilraun ákveðinna aðila til að troða sambandinu að hvar sem þeir geta.

Upphafsmaður þessa málflutnings var Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, varaþingmaður Samfylkingarinnar. Vildi hún meina að ef Bandaríkjamenn myndu hverfa frá Íslandi með herlið sitt yrðu Íslendingar að líta til Evrópusambandsins með varnir landsins. Varaþingmanninum hefur þó ekki orðið mjög tíðrætt um þessar hugmyndir sínar eftir að Pieter C. Feith, sem starfar á varnarmálaskrifstofu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins í Brussel, lýsti slíkar vangaveltur með öllu óraunhæfar í heimsókn sinni til Íslands í upphafi ársins. Evrópusambandið væri einfaldlega á engan hátt í stakk búið til að taka að sér slíkar varnir og ekki væri fyrirsjáanlegt að svo yrði í nánustu framtíð.

Það er því ljóst að hugmyndir þess efnis að Evrópusambandið komi að vörnum landsins eru andvana fæddar. Feith benti ennfremur á að ekki væri hægt að bera Evrópusambandið og Atlantshafsbandalagið saman í þessum efnum. Atlantshafsbandalagið væri varnarbandalag á meðan að Evrópusambandið sem slíkt væri að byggja upp her sem einungis væri ætlað að bregðast við einstökum deilum og árásum, en ekki til að sinna viðvarandi landvörnum. Til þess hefði sambandið einfaldlega ekki bolmagn ólíkt Atlantshafsbandalaginu.

Þeir sem vilja blanda Evrópusambandinu inn í þessa umræðu virðast annars gleyma því, viljandi eða óviljandi, að varnir Íslands byggja ekki eingöngu á varnarsamningnum við Bandaríkin heldur einnig, og ekki síður, á aðild landsins að Atlantshafsbandalaginu. Svo vill ennfremur til að flestar þær þjóðir sem eru í Evrópusambandinu eru líka í Atlantshafsbandalaginu, þ.á.m. þær þjóðir sem rætt hefur verið um að gætu hugsanlega tekið að sér varnir landsins ef Bandaríkjamenn tækju þá ákvörðun að halda af landi brott.

Það liggur því fyrir að ef til þess kæmi að semja þyrfti um varnir Íslands við eitt eða fleiri Evrópuríki færu þær viðræður fram á vettvangi Atlantshafsbandalagsins en ekki Evrópusambandsins, eðli málsins samkvæmt. Vangaveltur um annað eru með öllu óraunhæfar svo vitnað sé til orða Pieters C. Feiths.

Hjörtur J. Guðmundsson

(Greinin birtist áður í Fréttablaðinu 24. júlí 2004.)

Birt einnig á:
www.heimssyn.is
www.stebbifr.com