Frakkar og stjórnarskrá ESB - samantekt
Í dag, sunnudaginn 29. maí, ganga Frakkar að kjörborðinu og greiða um það atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslu hvort þeir samþykki eða hafni fyrirhugaðri stjórnarskrá Evrópusambandsins. Hollendingar munu síðan gera slíkt hið sama nk. miðvikudag 1. júní. Benda skoðanakannanir til þess að kjósendur í báðum löndunum muni hafna stjórnarskránni. Sá munur er þó á að niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar í Frakklandi er bindandi fyrir stjórnvöld þar í landi á meðan að þjóðaratkvæðið í Hollandi er einungis hugsað sem leiðbeinandi fyrir hollenzk stjórnvöld. Hollenzka ríkisstjórnin hefur þó heitið því að virða vilja kjósenda sinna fari þátttaka í þjóðaratkvæðinu yfir 30%.Nú þegar hafa níu aðildarríki Evrópusambandsins tekið afstöðu til stjórnarskrárinnar og öll samþykkt hana, átta í gegnum þjóðþing sín og eitt með þjóðaratkvæðagreiðslu – Spánn. Hin ríkin eru Þýzkaland, Ítalía, Ungverjaland, Slóvenía, Austurríki, Grikkland, Slóvakía og Litháen. Þau ríki sem munu halda þjóðaratkvæði um stjórnarskrána eru auk Spánar, Frakkland, Holland, Bretland, Portúgal, Írland, Danmörk, Pólland og Portúgal auk þess sem ekki er enn útséð um það hvort þjóðaratkvæðagreiðsla verði um málið í Tékklandi.
Hvað þýðir stjórnarskráin?
En hvað mun stjórnarskrá Evrópusambandsins hafa í för með sér? Ekki er auðvelt að gera því skil í stuttu máli enda um að ræða fleiri hundruð blaðsíður af torskiljanlegum lagatexta (til samanburðar er íslenzka stjórnarskráin í kringum sex blaðsíður). Draga má þó fram nokkur aðalatriði í því sambandi í mjög stuttu yfirliti. Ljóst er fyrir það fyrsta að stjórnarskráin er gríðarlega stórt skref í átt til aukins pólitísks, efnahagslegs og félagslegs samruna innan Evrópusambandsins. Segja margir að aldrei hafi eins mikið framsal átt sér stað á fullveldi frá aðildarríkjum sambandsins og til stofnana þess – þ.e. nái stjórnarskráin fram að ganga.
Taki stjórnarskráin gildi mun Evrópusambandið fá meira eða minna yfirráð yfir nær öllum sviðum aðildarríkja sinna; utanríkismálum, varnarmálum, félagsmálum, iðnaðarmálum, innflytjendamálum, dómsmálum, umhverfismálum, sjávarútvegsmálum, landbúnaðarmálum, fjármálum, efnahagsmálum, sveitarstjórnarmálum o.s.frv. o.s.frv. Að auki verður neitunarvald einstakra aðildarríkja afnumið á fjölmörgum sviðum og aukinn meirihluti tekinn upp í staðinn. Þetta ásamt ýmsu öðru mun klárlega verða til þess fallið að minnka verulega áhrif minni ríkja innan Evrópusambandsins sem nógu lítil þykja fyrir.
Samhliða þessu mun Evrópusambandið í raun verða komið með öll einkenni sambandsríkis samkvæmt alþjóðalögum nái stjórnarskráin fram að ganga. Þ.á.m. sameiginleg ytri landamæri, skilgreint landsvæði, þjóðhöfðingja, utanríkisstefnu, varnarstefnu, hæstarétt, þing, ríkisstjórn (framkvæmdastjórnina), gjaldmiðil, dómskerfi, fána, þjóðsöng, þjóðhátíðardag, lagasetningarvald sem er yfir löggjöf aðildarríkjanna sett og síðast en ekki sízt auðvitað sameiginlega stjórnarskrá. Að auki verður sambandið með stjórnarskránni í fyrsta sinn sjálfstæður lögaðili og mun því t.a.m. ekki lengur undirrita alþjóðalegar skuldbindingar fyrir hönd aðildarríkjanna heldur í eigin nafni.
Chirac í sporum Mitterands
Segja má að Jacques Chirac, Frakklandsforseti, hafi á undanförnum vikum og mánuðum verið að upplifa það sama og forveri hans í embætti, François Mitterand, þegar sá síðarnefndi ákvað að leggja Maastricht-sáttmálann í dóm franskra kjósenda árið 1992. Ætlun Mitterands var að sýna fram á að mikill meirihluti Frakka styddi sáttmálann eftir að Danir höfðu hafnað honum í þjóðaratkvæði sama ár. Taldi Mitterand sig ekki vera að taka neina áhættu þar sem skoðanakannanir höfðu sýnt fram á að yfirgnæfandi stuðning Frakka við sáttmálann. Niðurstaðan varð þó sú að sáttmálinn var samþykktur með aðeins 51% atkvæða.
Chirac er í sömu stöðu nú. Ákvörðun sína, um að leggja stjórnarskrá Evrópusambandsins í þjóðaratkvæði, tók hann þegar skoðanakannanir höfðu ítrekað sýnt mikinn meirihluta Frakka hlynntan henni. Síðan þá hefur stuðningurinn smám saman fjarað út og var um skeið svo fyrir fáeinum vikum að um 60% franskra kjósenda sögðust andvíg stjórnarskránni. Nú er staðan þannig að rétt tæpur meirihluti mælist á móti henni, eins og fram hefur komið í fréttum að undanförnu, og því ljóst að enn getur allt gerzt.
Mega menn sérstaklega vera við öllu búnir í ljósi þess að þær skoðanakannanir, sem gerðar hafa verið í Frakklandi hingað til, taka ekki tillit til nýlendna Frakka víðs vegar um heiminn. Þannig má nefna að Maastricht-sáttmálanum var naumlega hafnað í Frakklandi sjálfu árið 1992 en staðan snerist síðan við vegna mikils stuðnings við hann í nýlendunum.
Hræðsluáróður
Evrópusambandssinnaðir stjórnmálaleiðtogar í Frakklandi, með Chirac í broddi fylkingar, hafa keppst við það á undanförnum vikum og mánuðum að reyna að fá Frakka til að samþykkja stjórnarskrána með því að spá miklum hörmungum fyrir Frakkland og Evrópusambandið geri þeir það ekki. Hafa yfirlýsingarnar ekki verið sparaðar í þeim efnum og sem slíkar sýnt vel þá miklu örvæntingu sem er til staðar í röðum franskra Evrópusambandssinna. Nýverið sagði Michel Barnier, utanríkisráðherra Frakka, t.a.m. að ef stjórnarskránni yrði hafnað í Frakklandi myndi það einfaldlega þýða pólitískt hrun Evrópusambandsins, hvorki meira né minna!
Þessu til viðbótar hafa franskir Evrópusambandssinnar spáð efnahagshörmungum fyrir bæði Frakkland og Evrópusambandið allt hafni Frakkar stjórnarskránni, pólitískri einangrun Frakka innan sambandsins og áhrifaleysi, að þeir verði ekki lengur ein af leiðandi þjóðum Evrópusambandsins, Evrópusambandið muni klofna, færast áratugi aftur í tímann o.s.frv. o.s.frv. Má í raun segja að flest hafi verið tínt til í herbúðum franskra Evrópusambandssinna á undanförnum mánuðum í því skyni að reyna að hræða Frakka frá því að hafna stjórnarskránni sem þó virðist hafa skilað dræmum árangri.
Sömu gömlu vinnubrögðin
Þetta er þó langt því frá í fyrsta skipti sem forystumenn innan Evrópusambandsins hafa viðhaft slíkar heimsendayfirlýsingar ef líklegt hefur þótt að almenningur í einu eða fleiri aðildarríkjum sambandsins væri ekki reiðubúinn að leggja blessun sína yfir eitthvað samrunaskrefið innan þess - þ.e. í þau fáu skipti sem almenningur hefur verið hafður með í ráðum. Má reyndar segja að frekar sé um að ræða reglu í þeim efnum fremur en undantekningu. Er skemmst að minnast þess þegar Göran Persson, forsætisráðherra Svíþjóðar, spáði því í aðdraganda þjóðaratkvæðisins um evruna þar í landi haustið 2003 að ef Svíar höfnuðu henni myndi það þýða miklar hörmungar fyrir sænskt efnahagslíf.
Eins og kunnugt er afþökkuðu Svíar evruna með afgerandi hætti og síðan hefur sænskt efnahagslíf blómstrað og staðið miklu betur að vígi en efnahagslíf evrusvæðisins. Þegar Persson var spurður að því á blaðamannafundi á síðasta ári hvers vegna heimsendaspár hans hefðu ekki gengið eftir sagðist hann ekki vita það og var þá hlegið dátt að honum. Ekki er að furða að andstaða Svía við evruna hafi síðan aukizt skv. skoðanakönnunum allt frá því þjóðaratkvæðagreiðslan fór fram.
Sama hræðsluáróður þekkjum við Íslendingar vel eins og væntanlega fleiri þjóðir í Evrópu. Eitt af lykilatriðunum í málflutningi íslenzkra Evrópusambandsinna hefur lengi verið að spá miklum efnahagsvandræðum hér á landi, pólitískri og efnahagslegri einangrun, áhrifleysi, stöðnun og ég veit ekki hvað ef Íslendingar stæðu fyrir utan Evrópusambandið. Þessi áróður hefur í mörg ár og jafnvel áratugi dunið á landsmönnum án þess að þessar hrakspár hafi á nokkurn hátt gengið eftir. Þvert á móti er Ísland í langflestum tilfellum að gera það miklu betra en flest aðildarríki Evrópusambandsins og í sumum tilfellum jafnvel öll þeirra.
Hinum megin við Ermasundið
Grannt er fylgst með þróun mála í Frakklandi víðast hvar í Evrópu, eins og gefur að skilja, og þá ekki sízt hinum megin við Ermasundið. Þjóðaratkvæði um stjórnarskrá Evrópusambandsins er fyrirhuguð í Bretlandi á næsta ári og búast flestir við að það farið fram þá um vorið. Lengst af aftók Tony Blair, forsætisráðherra landsins, með öllu að leggja stjórnarskrána í þjóðaratkvæði en sneri síðan að lokum við blaðinu vegna ráðlegginga pólitískra ráðgjafa sinna. Þeir bentu honum á hættuna sem fælist í því að gefa brezka Íhaldsflokknum færi á því að gera það að kosningamáli fyrir þingkosningarnar, sem nú eru nýafstaðnar, hvort leggja ætti stjórnarskrána í þjóðaratkvæði eða ekki. Þetta gæti tryggt íhaldsmönnum sigur í kosningunum enda ljóst skv. skoðanakönnunum að mikill meirihluti Breta væri hlynntur því að fá að segja álit sitt á stjórnarskránni.
Margir telja líklegt að hafni Frakkar stjórnarskránni muni Blair blása þjóðaratkvæðið í Bretlandi af á þeirri forsendu að málið sé dautt vegna afgreiðslu Frakka á því. Nú þegar þingkosningarnar séu afstaðnar muni Blair fagna því að fá átyllu til að þurfa ekki að takast á við það erfiða verkefni að reyna að sannfæra Breta um að samþykkja stjórnarskrána, en mesta andstöðu við hana er klárlega að finna í Bretlandi og hafa skoðanakannanir ítrekað sýnt fram á að meirihluti þeirra, sem afstöðu taka, séu á móti henni. Hefur Blair ýjað að þessu í fjölmiðlum og t.a.m. sagt að engin þörf sé á þjóðaratkvæði um stjórnarskrána í Bretlandi ef ekkert verði til að kjósa um.
Nei eða já?
Ummæli Blairs hafa haft ýmis óvænt áhrif á umræðuna um stjórnarskrármálið í Bretlandi. Daniel Hannan, þingmaður á þingi Evrópusambandsins fyrir brezka Íhaldsflokkinn, ritaði grein í Sunday Telegraph sl. sunnudag þar sem hann segir að sýn Breta á stöðuna í Frakklandi hafi að mörgu leyti breyzt að undanförnu af þessum sökum og nú sé svo komið að fjölmargir brezkir andstæðingar stjórnarskrár Evrópusambandsins voni innilega að Frakkar samþykki hana á sama tíma og ófáir stuðningsmenn stjórnarskrárinnar á meðal Breta voni nú að þeir hafni henni.
Ástæðan fyrir þessari sérkennilegu stöðu er sú í tilfelli andstæðinga stjórnarskrárinnar að þeir óttast að ef Frakkar hafni henni muni það hafa það í för með sér að fyrirhuguð þjóðaratkvæðagreiðsla í Bretlandi um málið verði slegin af eins og áður segir. Þar með yrðu Bretar sviptir fyrsta möguleika sínum, til að segja álit sitt á samrunanum innan Evrópusambandsins með beinum hætti, síðan síðasta þjóðaratkvæðagreiðla fór fram þar í landi árið 1975 um það hvort Bretland ætti áfram að vera aðili að Efnahagsbandalagi Evrópu, forvera Evrópusambandsins.
Stuðningsmenn stjórnarskrárinnar í Bretlandi líta hins vegar margir hverjir svo á að betra væri ef Frakkar höfnuðu stjórnarskránni. Það myndi að þeirra mati vonandi þýða að hætt yrði við að afgreiða málið með núverandi hætti, þ.e. í gegnum þjóðaratkvæðagreiðslur og/eða viðkomandi þjóðþing, og þess í stað yrði það líklega tekið upp með öðrum hætti á vettvangi Evrópusambandsins þar sem finna mætti heppilegri leiðir til að innleiða megnið af efni hennar án þess að þurfa að bera það undir almenning.
Afstaða Frakka og Breta ólík
Sýn Breta og Frakka á stjórnarskrá Evrópusambandsins er annars að mörgu leyti afar ólík í grundvallaratriðum þó ýmislegt sé eðli málsins samkvæmt líka sameiginlegt í þeim efnum. T.a.m. hafa rannsóknir að undanförnu, bæði í Bretlandi og Frakklandi, sýnt fram á að því meira sem fólk segist hafa kynnt sér stjórnarskrána, því meira sé það á móti henni. Þetta kom t.a.m. fram í viðtali Financial Times við Pierre Giacometti, sérfræðing hjá frönsku rannsóknarstofnuninni Ipsos, þann 17. maí sl. Sama hefur komið í ljós í Bretlandi, t.a.m. í rannsókn sem gerð var fyrir brezka ríkisútvarpið BBC fyrir skemmstu.
Þótt andstaðan við stjórnarskrána í báðum löndunum sé meira eða minna þverpólitísk hafa einkum vinstrimenn í Frakklandi verið henni andsnúnir á meðan andstaðan við hana kemur aðallega frá hægri í Bretlandi. Þetta er einkum sagt stafa af því að stjórnmál í Frakklandi séu almennt mun vinstrisinnaðri en gengur og gerist í hinum engilsaxneska heimi handan Ermasundsins. Andstaðan við stjórnarskrána í Frakklandi hefur að stóru leyti byggst á áhyggjum franskra kjósenda af því að með henni væri m.a. verið að innleiða of mikið frjálsræði í efnahags- og atvinnumálum að engilsaxneskri fyrirmynd.
Andstaða Breta við stjórnarskrá Evrópusambandsins byggist hins vegar einkum á málum sem snúa að lýðræði, fullveldi og skorti á frjálsræði í efnahagsmálum, þvert á sjónarmið margra Frakka. Hefur Bretum þótt nóg um það sífellda streymi á fullveldi frá Bretlandi til embættismanna í stofnunum Evrópusambandsins í Brussel á undanförnum árum og áratugum sem ekkert lýðræðislegt umboð hafi frá almenningi, hvorki í Bretlandi né öðrum aðildarríkjum sambandsins. Telja þeir að stjórnarskrá sambandsins sé kornið sem fyllt hafi mælinn og nú sé einfaldlega nóg komið. Reglugerðafargan Evrópusambandsins er annað sem er þyrnir í augum Breta, en almennt er talið í Bretlandi að tilkoma stjórnarskrárinnar muni auka verulega á skriffinskuveldið í Brussel enda ljóst að stjórnarskráin mun þýða enn frekari miðstýringu innan sambandsins en til þessa.
Hvert verður framhaldið?
En hvert verður framhaldið ef Frakkar hafna stjórnarskránni? Eins og margoft hefur komið fram í fjölmiðlum verða öll aðildarríki Evrópusambandsins að samþykkja stjórnarskrá sambandsins eigi hún að ná fram að ganga samkvæmt reglum þess. Ítrekað hafa þó margir háttsettir forystumenn innan Evrópusambandsins lýst því yfir að tryggja verði að stjórnarskráin nái fram að ganga jafnvel þó eitt eða fleiri aðildarríki sambandsins hafni henni. Í gegnum tíðina hefur það ekki þótt vinsæl leið til að afgreiða stór samrunaskref innan Evrópusambandsins að leggja þau í þjóðaratkvæði og í þau fáu skipti sem það hefur verið gert hafa niðurstöður þeirra yfirleitt reynzt forystumönnum sambandsins óhagstæðar.
Fyrir vikið hefur fátt verið meira rætt á meðal þeirra á undanförnum mánuðum en það hvernig tryggja megi að stjórnarskráin nái fram að ganga með einum eða öðrum hætti. Hafa ýmsar leiðir verið nefndar í því sambandi. Fyrr á þessu ári upplýsti framkvæmdastjórn Evrópusambandsins að til stæði að beita ákveðnum viðauka við stjórnarskrána ef fimm eða færri af aðildarríkjunum sambandsins �mistækist að staðfesta stjórnarskrána“ eins og það var orðað.
Viðauki þessi kveður á um að ef 4/5 hlutar aðildarríkja Evrópusambandsins hafa samþykkt stjórnarskrána innan tveggja ára frá formlegri undirritun hennar (sem fram fór sl. haust þar sem forystumenn aðildarríkja Evrópusambandsins staðfestu hana með þeim fyrirvara að hún yrði samþykkt í heimalöndum þeirra) verði málið lagt fyrir ráðherraráð sambandsins til úrlausnar. Litlar líkur eru á öðru en að í meðförum þess næði stjórnarskráin fram að ganga. Lítið hefur þó heyrzt af þessari �varaáætlun“ eftir að bent var á það, m.a. á þingi Evrópusambandsins, að þetta gengi ekki upp lagalega séð. Viðauki þessi fengi ekki lagagildi nema stjórnarskráin sem slík væri samþykkt og þar með væri ekki hægt að beita honum yrði henni hafnað.
Önnur varaáætlun
Forystumenn Evrópusambandsins fundu upp á nýrri varaáætlun nýverið sem halda átti leyndri en brezkir fjölmiðlar komust á snoðir um. Hún er þó ekki beint ný af nálinni og hefur verið beitt ósjaldan á undanförnum árum innan sambandsins. Gengur hún einfaldlega út á það að hafni Frakkar stjórnarskránni naumlega (sem allar líkur eru á að verði raunin hafni þeir henni á annað borð) muni önnur aðildarríki sambandsins einfaldlega halda sínu striki og afgreiða stjórnarskrána af sinni hálfu. Eftir að þau hafa tekið afstöðu til málsins, og þá vonandi öll samþykkt stjórnarskrána að mati forystumannanna, muni Frakkar verða látnir kjósa um málið á ný. Hins vegar fylgir ekki sögunni hvort sama verði uppi á teningnum samþykki franskir kjósendur stjórnarskrána með naumum hætti. Vitanlega eru engar líkur á að eins verði staðið að málum í því tilfelli!
Eins og þeir vita, sem eitthvað þekkja til Evrópusambandsins, þá er þarna um að ræða aðferðafræði sem gjarnan hefur verið notazt við innan sambandsins. Í þau fáu skipti sem almenningur er spurður álits á einhverju samrunaskrefinu innan þess er hann látinn kjósa aftur og aftur og aftur um málið þar til niðurstaða fæst sem forystumenn Evrópusambandsins eru sáttir við. �Nei“ er einfaldlega ekki tekið sem gilt svar. Ef forystumennirnir fá síðan loks þá niðurstöðu sem þeir vilja þá er aldrei kosið um málið aftur! Svona var t.a.m. staðið að málum gagnvart Dönum fyrir rúmum tíu árum, þegar þeir greiddu atkvæði um Maastrict-sáttmálann, og Írum þegar þeir tóku afstöðu til Nice-sáttmálans fyrir fáeinum árum síðan.
Svíar hafa ekki verið spurður að því aftur hvort þeir vilji vera áfram aðilar að Evrópusambandinu, eftir að þeir samþykktu naumlega aðild árið 1994 með 52% atkvæða, frekar en aðrar aðildarþjóðir sambandsins og það stendur heldur ekki til. Hins vegar þótti ekkert eðlilegra að mati forystumanna Evrópusambandsins en að gera ráð fyrir því að sænskum kjósendum yrði gert að taka afstöðu til evrunnar aftur innan einhverra ára eftir að þeir höfnuðu evrunni haustið 2003. Telja flestir stjórnmálaskýrendur að væru Svíar spurðir að því í dag, hvort þeir vildu vera áfram aðilar að Evrópusambandinu eða ekki, yrði aðild kolfelld! Það er því ekki að furða að Göran Persson taki ekki í mál að leyfa Svíum að kjósa um stjórnarskrána í þjóðaratkvæði nú. Of mikil hætta er á að þeir kjósi “rangt”.
Allt annað en lýðræðislegt
Gagnrýni á þessi vinnubrögð innan Evrópusambandsins er ein ástæða þess að almenningur í einstökum aðildarríkjum sambandsins hefur í fáein skipti fengið að segja álit sitt á samrunanum innan þess – þó það sé nú reyndar ekki virt nema í mesta lagi tímabundið. Hins vegar litu upphafsmenn Evrópusambandsins svo á fyrir hálfri öld síðan að ef ná ætti því markmiði að sameina Evrópu í eitt sambandsríki yrði að búa svo um hnútana að sem allra minnst þyrfti að hafa almenning með í ráðum. Þeir gerðu sér einfaldlega grein fyrir því að þessu markmiði yrði seint náð ef alltaf þyrfti að vera að bera hlutina undir kjósendur. Í bezta falli myndi það þýða að margfalt lengri tíma tæki að ná því.
Staðreyndin er einfaldlega sú að Evrópusambandið á litla samleið með lýðræðislegum vinnubrögðum. Innan þess er að vísu óskaplega mikið talað um slíkt en minna verður þó úr þegar á að fara að framkvæma hlutina og oftar en ekki verður birtingarformið í engu samræmi við neitt sem kallast getur lýðræðislegt. Það er því kannski ekki að furða að forystumenn Samfylkingarinnar séu hvað æstastir í að troða Íslandi inn í Evrópusambandið.
Í góðum pistli sem birtist á vefritinu Andríki.is fyrir ekki alls löngu var velt upp þeirri spurningu hvernig íslenzkum kjósendum yrði við ef haldnar yrðu alþingiskosningar hér á landi árlega þar til Sjálfstæðisflokkurinn fengi hreinan meirihluta á þingi og þá yrði aldrei kosið aftur. Hætt er við að fáum myndi hugnast það fyrirkomulag og skyldi engan undra. En þetta eru nákvæmlega þau vinnubrögð sem oftar en ekki er gripið til innan Evrópusambandsins þegar kjósendur í aðildarríkjum sambandsins dirfast að kjósa öðruvísi en forystumenn þess vilja.
Málið skal í gegn
Hvernig sem mál þannig munu þróast er alveg ljóst að forystumenn Evrópusambandsins munu leita allra mögulegra leiða til þess að sjá til þess að stjórnarskrá sambandsins nái fram að ganga með einum eða öðrum hætti. Ef ekki reynist mögulegt að koma stjórnarskránni í gegn með þeim hætti sem nú er í gangi þá mun verða reynt að innleiða það sem mestu máli er talið skipta í stjórnarskránni með einhverjum öðrum hætti þannig að ekki þurfi að bera það undir almenning. Þetta sést m.a. vel á því að þegar er fyrir margt löngu hafin vinna við að koma ýmsu á laggirnar sem stjórnarskráin kveður á um þó hún hafi ekki enn verið endanlega samþykkt. En fyrir forystumönnum Evrópusambandsins er það augljóslega bara aukaatriði.
Eitt af þessu er sjálfstæð utanríkisþjónusta Evrópusambandsins sem kveðið er á um í stjórnarskránni eins og áður er getið. Margir mánuðir eru síðan hafizt var handa við að byggja hana upp þó í raun sé það ekki heimilt fyrr en, og ef, stjórnarskráin verður samþykkt. Komið hefur fram í máli ýmissa ráðamanna innan Evrópusambandsins, s.s. Zapatero forsætisráðherra Spánar, að stefnan sé að innan fárra ára muni sjálfstæðar utanríkisþjónustur aðildarríkja sambandsins verða aflagðar og að utanríkisþjónusta sambandsins muni leysa þær af hólmi.
Það er því ljóst að stjórnarskráin á að taka gildi sama hvort almenningur dansar í takt eða ekki. Ef hann gerir það er það hið bezta mál að mati ráðamanna innan Evrópusambandsins, ef ekki verður leitað leiða til að fara í kringum vilja fólksins. Nýjasta dæmið um þennan hugsunarhátt innan Evrópusambandsins eru fréttir af því að írsk stjórnvöld íhugi nú alvarlega að breyta stjórnarskrá Írlands og afnema ákvæði sem kveður á um að öll meiriháttar samrunaskef innan Evrópusambandsins skuli vera lögð í þjóðaratkvæði. Eins og kunnugt er lentu írsk stjórnvöld í “vandræðum” með kjósendur sína þegar kosið var um Nice-sáttmálann þar í landi fyrir nokkrum árum. Írar felldu sáttmálann en voru síðan látnir kjósa um hann aftur árið eftir og samþykktu hann þá. Í kjölfarið fengu Írar á sig viðurnefnið “óþekka þjóðin” í Evrópusambandinu.
Frá íslenzkum sjónarhóli
Að lokum er kannski ekki úr vegi að fjalla í nokkrum orðum um það hvernig þetta stjórnarskrármál horfir við okkur Íslendingum. Í sjálfu sér skiptir það okkur Íslendinga ekki ýkja miklu máli. Ekkert bendir til þess að það muni breyta neinu um samband Íslands við Evrópusambandið hvort sem stjórnarskráin nær fram að ganga eða ekki. Hins vegar eru allar líkur á því að verði stjórnarskráin samþykkt muni það ekki gera aðild að sambandinu að álitlegri kosti fyrir okkur en raunin er nú þegar. Stóraukið framsal á fullveldi, stóraukin miðstýring og stóraukið reglugerðafargan, auk snarminnkandi áhrifa minni ríkja innan Evrópusambandsins, er vart til þess fallið að auka áhugann á því að ganga í það.
Varðandi þjóðaratkvæðagreiðsluna í Frakklandi í dag þá verð ég að viðurkenna að persónulega hef ég talsvert blendnar tilfinningar til þess hvort ég vilji sjá Frakka hafna eða samþykkja stjórnarskrána. Með hagsmuni Frakka í huga vona ég svo sannarlega að þeir hafni henni, en frá íslenzkum sjónarhóli væri ég alveg til í að sjá þá samþykkja hana ef höfnun yrði til þess að t.a.m. Bretar fengju ekki að greiða um hana atkvæði. Óskastaða mín frá, tja, eigingjörnum íslenzkum sjónarhóli væri að stjórnarskrármálið allt yrði til þess að Bretar og jafnvel Danir lentu fyrir utan Evrópusambandið og yrðu þar með í svipaðri stöðu og við Íslendingar. Það myndi auðvitað gerbreyta stöðunni fyrir Ísland þó ég geri ráð fyrir að þeirri niðustöðu yrði varla fagnað af íslenzkum Evrópusambandssinnum.
En í dag greiða Frakkar s.s. atkvæði um fyrirhugaða stjórnarskrá Evrópusambandsins og ljóst að allt getur gerzt eins og fram kom í upphafi greinarinnar. Fróðlegt verður að sjá hver niðurstaðan verður og þá ekki sízt hvort sagan endurtaki sig frá því í þjóðaratkvæðagreiðslunni um Maastricht-sáttmálann árið 1992 og að nýlendur Frakka muni aftur setja örlagaríkt strik í reikninginn eins og raunin var þá.
Hjörtur J. Guðmundsson
Birt einng á:
www.sus.is
Eins og greint hefur verið frá í fjölmiðlum að undanförnu upplýsti Davíð Oddsson, utanríkisráðherra, á Alþingi þann 9. maí sl. að íslenzk stjórnvöld hefðu tekið upp um 6,5% af regluverki Evrópusambandsins inn í íslenzkan rétt í gegnum samninginn um Evrópska efnahagssvæðið (EES) þann rétt rúma áratug sem Ísland hefur verið aðili að því. Ljóst er að þessar upplýsingar eru í hrópandi ósamræmi við ítrekaðar fullyrðingar íslenzkra Evrópusambandssinna á undanförnum árum þess efnis að við Íslendingar værum að taka upp um 70-80% og jafnvel 90% af regluverki Evrópusambandsins í gegnum samninginn og því væri allt eins gott að ganga bara í sambandið. Er nú endanlega staðfest, það sem margir hafa lengi haft grunsemdir um, að þessi málflutningur hefur verið algerlega úr lausu lofti gripinn og með öllu tilefnislaus.
Afar ólíklegt verður að teljast að aðild að Evrópusambandinu verði á dagskrá í Noregi á næstu árum. Stjórnmálalandslagið í landinu gerir það að verkum að þó tveir stærstu stjórnmálaflokkarnir séu hlynntir aðild, Hægriflokkurinn og Verkamannaflokkurinn, eiga þeir ekki samleið í neinu öðru mikilvægu máli og því talið útilokað að þeir geti myndað saman ríkisstjórn. Aðrir stjórnmálaflokkar í Noregi eru meira eða minna andsnúnir aðild. Af þessu leiðir að hvort sem hægristjórn eða vinstristjórn tekur við völdum í landinu eftir þingkosningarnar í haust mun hún að öllum líkindum hafa innanborðs einn eða fleiri flokka sem andsnúnir eru aðild að Evrópusambandinu og sem ekki munu taka í mál að aðild verði sett á dagskrá á næsta kjörtímabili.
Þjóðaratkvæðagreiðslan í Frakklandi í lok þessa mánaðar, um fyrirhugaða stjórnarskrá Evrópusambandsins, hefur verið mikið í fréttum undanfarnar vikur og mánuði. Þegar Jacques Chirac, Frakklandsforseti, ákvað að setja málið í þjóðaratkvæði á sínum tíma bentu skoðanakannanir til þess að yfirgnæfandi meirihluti Frakka væri hlynntur stjórnarskránni. Chirac taldi sig því ekki vera að taka neina áhættu, en hann styður sem kunnugt er samþykkt stjónarskrárinnar. Síðan tók að saxast á það forskot og undanfarnar vikur hafa flestar kannanir sýnt fram á að meirihluti sé andvígur henni. Ljóst er að enn getur allt gerzt í þeim efnum nú þegar tæpur mánuður er þar til þjóðaratkvæðið fer fram þann 29. maí nk.
Ófáir stuðningsmenn þess að Ísland gangi í Evrópusambandið eiga það til að kvarta sáran yfir því að ekki sé næg umræða um Evrópumálin hér á landi. Þrátt fyrir þær umkvartanir má ætla að fá mál hafi verið rædd eins mikið og eins ítarlega hér á landi hin síðari ár en samband okkar við Evrópusambandið og stöðu okkar í Evrópu almennt. Sú umræða hefur þó eins og kunnugt er ekki leitt til þess að Ísland gengi í sambandið – sem betur fer – en það mun einmitt vera ástæðan fyrir téðum umkvörtunum íslenzkra Evrópusambandssinna.
