R-listinn mjólkar borgarbúa

Talsvert hefur verið ritað að undanförnu um þá ákvörðun borgarfulltrúa R-listans að hækka álögur á íbúa Reykjavíkur upp í það hámark sem leyfilegt er samkvæmt lögum. Er ekki skrítið að þetta komi illa við marga enda skattahækkanir aldrei neitt til að gleðjast yfir. Hafa ennfremur ófáir bent á að þetta útspil gangi þvert á margítrekaðar yfirlýsingar forsvarsmanna R-listans á undanförnum árum um að álögur yrðu ekki hækkaðar heldur leitast við að halda þeim í algeru lágmarki. Sú staða sem nú er uppi kemur þó í sjálfu sér ekki óvart enda má segja að um dæmigerð vinnubrögð sé að ræða af hálfu margra vinstrimanna þegar kemur að fjármálastjórn á vegum hins opinbera. Eytt er um efni fram og skattgreiðendur svo látnir taka skellinn þegar allt er komið í óefni sem oftar en ekki vill verða raunin.

Útsvar íbúa Reykjavíkur hækkar úr 12,7% í 13,03% samkvæmt ákvörðun sem borgarfulltrúar R-listans tóku þann 16. nóvember sl., en hærra má útsvar sveitarfélaga ekki vera lögum samkvæmt. Einnig ákvað R-listinn að fasteignaskattar Reykvíkinga yrðu hækkaðir eins og hitt hafi ekki verið nóg. Segir í fréttatilkynningu R-listans að þessi aukna skattheimta verði einkum notuð til að greiða niður skuldir Reykjavíkurborgar. Má segja að það sé í sjálfur sér ákveðið þroskamerki hjá borgarfulltrúum R-listans að þeir séu farnir að viðurkenna að skuldsetning Reykjavíkurborgar sé vandamál en hingað til hafa þeir harðneitað því og jafnvel sagt að skuldir borgarinnar væru "góðar" hvernig sem hægt er að komast að slíkri niðurstöðu. Þeir sem bentu á vandann voru síðan kallaðir lygarar eða eitthvað þaðan af verra af forsvarsmönnum R-listans.

Þann tíma sem R-listinn hefur stjórnað Reykjavíkurborg hafa skuldir borgarinnar margfaldast. Vandamálið er reyndar orðið svo slæmt að forystumenn R-listans sjá sér sífellt minna fært að neita þeirri staðreynd. Þetta kom t.a.m. vel fram þegar fjárhagsáætlun borgarinnar fyrir árið 2004 var sett fram í lok síðasta árs. Skattahækkanirnar nú eru síðan enn ein staðfesting á þessu. Ef Reykjavíkurborg væri vel rekin gerðu menn væntanlega ráð fyrir því að til aukins kostnaðar kynni að koma á ýmsum sviðum. En það virðist vera lenzka hjá ófáum vinstrimönnum að telja að rétt sé að eyða öllu því fé sem þeir hafi yfir að ráða þegar þeir komast með fingurna í opinberan rekstur. Hver kannast ekki við vinsælt orðalag á vinstrivængnum: "vannýttir tekjustofnar"? Svo þegar aðstæður koma upp sem kalla óhjákvæmilega á aukin útgjöld er eina ráð þeirra að hækka álögur á skattgreiðendur. Eitthvað sem ætti alltaf að forðast eins og heitan eldinn.

Hjörtur J. Guðmundsson

Birt einnig á:
www.ihald.is

Hvalveiðarnar hafa ekki skaðað ferðamannaiðnaðinn

Eins og kunnugt er tóku íslenzk stjórnvöld þá ákvörðun á síðasta ári að hefja hvalveiðar í vísindaskyni, en sú ákvörðun var studd af 75% landsmanna samkvæmt skoðanakönnun Gallup í maí það ár. Höfðu þá hvalveiðar í vísindaskyni ekki verið stundaðar hér við land í 14 ár, eða síðan árið 1989. Hvalveiðar í atvinnuskyni voru hins vegar bannaðar af Alþjóðahvalveiðiráðinu 1986. Þó mikill meirihluti landsmanna hafi stutt ákvörðun stjórnvalda lagðist hún ekki ýkja vel í suma, þ.á.m. forsvarsmenn Hvalaskoðunarsamtakanna og ýmsa aðra aðila innan ferðaþjónustunnar auk ýmissa umhverfisverndarsamtaka. Er óhætt að segja að þessir aðilar hafi keppst við að spá hruni íslenzka ferðamannaiðnaðarins ef stjórnvöld drægju ekki ákvörðun sína til baka. En annað hefur þó komið á daginn.

Þvert á fullyrðingar þessara aðila stefnir nú í metár í straumi ferðamanna til landsins. Þannig var greint frá því á Mbl.is 1. nóvember sl. að um 37 þúsund fleiri erlendir ferðamenn hafi komið til Íslands fyrstu níu mánuði þessa árs en á sama tímabili í fyrra. Ennfremur kemur fram í fréttinni að Ferðamálaráð geri ráð fyrir að erlendir gestir til landsins verði um 365 þúsund á árinu eða um 45 þúsund fleiri en í fyrra. Þetta samsvarar því að hingað til lands muni að meðaltali um eitt þúsund gestir hafa komið á degi hverjum á árinu. Þarna er þó aðeins átt við erlenda gesti sem dvelja í landinu að sögn Ferðamálaráðs. Því til viðbótar komi fjöldi fólks með skemmtiferðaskipum auk þeirra sem hafa aðeins stutta viðdvöl í Leifsstöð.

Samfara þessu hafa gjaldeyristekjur þjóðarbúsins vegna ferðamannaiðnarðarins aukist verulega. Þannig námu þær 14,9 milljörðum króna fyrstu sex mánuði þessa árs en voru 13,9 milljarðar í fyrra samkvæmt tölum frá Seðlabankanum. Aukningin er því sem nemur um einum milljarði króna á umræddu tímabili og má búast við að hún verði nokkuð meiri þegar tölur liggja fyrir um árið 2004 í heild.

Sama var uppi á teningnum á síðasta ári. Ekki er að sjá að hvalveiðarnar hafi haft nokkur áhrif þar á frekar en í ár. Samkvæmt upplýsingum frá Ferðamálaráði fyrir árið 2003 var ferðamannastraumurinn til landsins meiri alla mánuði þess árs en sömu mánuði árið áður og breyttist það ekkert eftir að hvalveiðarnar hófust í ágúst. Þannig má nefna að ferðmönnum fjölgaði um 22% í nóvember 2003 miðað við sama mánuð árið á undan. Var það ár metár í ferðaþjónustunni og er þegar ljóst að árið 2004 er orðið að metári miðað við síðasta ár eins og fyrr segir.

Guðmundar Gestssonar, varaformaður Hvalaskoðunarsamtakanna, var einn þeirra sem hvað ákafast börðust gegn hvalveiðunum. Hafði hann uppi stór orð um að veiðarnar myndu skaða hvalaskoðunariðnaðinn og gekk svo langt að krefjast þess í ágúst á síðasta ári að Einar K. Guðfinnsson, formaður ferðamálráðs, segði af sér vegna stuðnings hans við veiðarnar. Í umfjöllun um hvalveiðar í Fréttablaðinu 10. júlí í sumar viðurkenndi Guðmundur hins vegar að hvalveiðarnar hefðu ekki skaðað hvalaskoðunariðnaðinn og að ferðamönnum í hvalaskoðunarferðir hefði ekki fækkað vegna þeirra.

Eðli málsins samkvæmt hlýtur maður því að spyrja sig hvað hafi eiginlega orðið af hruni íslenzkrar ferðaþjónustu sem ófáir andstæðingar hvalveiðanna kepptust við að spá á síðasta ári? Andstæðingar hvalveiðanna hafa reyndar endurskoðað áróður sinn eftir að ljóst var að hrakspár þeirra um hrun ferðamannaiðnaðarins gengu engan veginn eftir. Nú segja þeir að hrunið komi bara síðar. En ég held að það sé nokkuð ljóst að fyrst þetta ætlaða hrun kom ekki fram á þessu ári verði varla mikið úr því úr þessu.

Hjörtur J. Guðmundsson

Birtist einnig á:
www.ihald.is
www.visir.is

Á maður að virða skoðanir annarra?

Ósjaldan heyrir maður sagt að manni beri að virða skoðanir annarra. Ég vil hins vegar leyfa mér að halda því fram að þetta sé tóm vitleysa. Nú er næsta víst að einhverjum bregði og hugsi með sér hvert ég sé að fara og að þetta séu nú ekki beint lýðræðisleg ummæli. Raunin er sú að í gegnum tíðina hefur það að virða rétt annarra til að tjá skoðanir sínar breyzt í að virða skoðanir annarra. Þarna kemur m.a. til sú tilhneiging fólks að einfalda hlutina, í þessu tilfelli um of.

Franski heimspekingurinn Voltaire er sagður hafa beint þeim orðum eitt sinn til svarins andstæðings síns að hann fyrirliti skoðanir hans en væri engu að síður tilbúinn að deyja fyrir rétt hans til að tjá þær. Þarna erum við einmitt komin að kjarnanum í skoðanafrelsinu að mínu mati.

Staðreyndin er nefnilega sú að maður getur einfaldlega ekki virt (þ.e. borið virðingu fyrir) skoðanir sem maður er ósammála eða jafnvel fyrirlítur. Hins vegar getur maður hæglega borið virðingu fyrir rétti annarra til að tjá skoðanir sínar, sama hvaða álit maður kann að hafa á þeim. Þetta stafar af þeirri einföldu ástæðu að í lýðræðislegu samfélagi er réttur fólks til að tjá skoðanir sínar sá sami jafnvel þó skoðanir þess kunni að vera ólíkar og jafnvel algerlega á öndverðum meiði.

Hjörtur J. Guðmundsson

Birt einnig á:
www.ihald.is

Í stúkusæti eða á varamannabekk ESB?

Andrés Pétursson, formaður Evrópusamtakanna, ritaði grein í Morgunblaðið þann 6. nóvember sl. þar sem meginumfjöllunarefnið er ný þjónustutilskipun Evrópusambandið og hörð gagnrýni evrópsku verkalýðshreyfingarinnar á hana. Hér á landi hefur BSRB einkum vakið athygli á því máli og stóð þannig m.a. fyrir áhugaverðu málþingi um það fyrir skemmstu. Ekki er þó tilgangur þessarar greinar að fjalla um nákvæmlega það atriði enda aðrir án efa betur færir til þess ef ástæða þykir til. Hins vegar vakti athygli mína niðurlag greinar Andrésar þar sem hann sagði eftirfarandi:

"Einn af helstu áhrifamönnum í íslensku atvinnulífi og mikill áhugamaður í knattspyrnu, Björgólfur Guðmundsson, sagði fyrir skömmu að EES-samningurinn tryggði okkur Íslendingum stúkusæti í Evrópu. Hins vegar verð ég að segja sem mikill áhugamaður um knattspyrnu að þrátt fyrir að það sé gaman að vera í stúkusæti þá er miklu skemmtilegra að vera niðri á vellinum og fá að taka þátt í leiknum sem leikmaður! Er því ekki tími til kominn að alþingismenn vakni af sínum þyrnirósarsvefni og heimti að fá að taka þátt í leiknum á jafnréttisgrundvelli."

Þetta þótti mér vægast sagt afar merkilegur málflutningur og þá ekki hvað sízt að Andrés skuli í þessu sambandi tala um að "taka þátt í leiknum á jafnréttisgrundvelli." Þarna á hann vitaskuld við Evrópusambandið og að ef við Íslendingar gengjum í sambandið stæðum við þar jafnfætis þeim ríkjum sem þar eru fyrir. Hér áður fyrr var sambærilegt tal og þetta algengt í málflutningi íslenzkra Evrópusambandssinna en hin síðari ár hefur mun minna borið á því að þeir gerðu að því skóna að við myndum sitja við sama borð og önnur ríki Evrópusambandsins gerðumst við þar aðilar.

Ástæðan fyrir þessu er reyndar afar einföld. Þróunin innan sambandsins á undanförnum árum hefur sífellt verið meira á þann veg að vægi og áhrif ríkja þess byggist einkum á því hversu fjölmenn þau eru. Við Íslendingar myndum eðli málsins samkvæmt ekki standa ýkja vel að vígi við þær aðstæður með okkar 300 þúsund íbúa á móti margmilljónaþjóðunum sem fyrir eru í Evrópusambandinu. Nefna má sem dæmi að Þjóðverjar hafa hátt í hundrað þingmenn á þingi sambandsins á meðan að við fengjum í bezta falli þrjá ef við gengum í það.

Fyrir vikið hafa íslenzkir stuðningsmenn Evrópusambandsins upplifað sig í stöðugt erfiðari aðstöðu til að reyna að telja okkur Íslendingum trú um að við myndum standa jafnfætis öðrum ríkjum innan sambandisns ef við gerðumst þar aðilar. Það er einfaldlega alltaf að verða ljósara og ljósara að þarna er um algerlega innantóm orð að ræða. Þannig mun t.a.m. verða tekið alveg sérstaklega stórt skref í þessa átt verði fyrirhuguð stjórnarskrá Evrópusambandsins endanlega samþykkt sem óneitanlega flest bendir til að verði með einum eða öðrum hætti, þá ekki sízt ítrekaðar yfirlýsingar forystumanna sambandsins um að tryggja verði að hún taki gildi með einum eða öðrum hætti.

Staðreyndin er einfaldlega sú að ef við Íslendingar gengjum í Evrópusambandið myndu langflest aðildarríki sambandsins hafa margfalt meira um málefni Íslands að segja í krafti íbúafjölda sinna en nokkurn tímann við um þeirra. Það liggur því fyrir að í fótboltaleiknum hans Andrésar væru flest hinna ríkjanna með margfalt fleiri leikmenn en við og Evrópusambandið myndi ennfremur semja leikreglurnar. Við myndum þannig langt því frá fá að taka þátt í leiknum á einhverjum jafnréttisgrundvelli. Í bezta falli myndum við vera látin sitja á varamannabekknum og kannski fá að spila í örfáar mínútur annað slagið ef við værum heppin.

Utan Evrópusambandsins höfum við margfalt meiri möguleika á að láta að okkur kveða á alþjóðavettvangi og vinna að okkar hagsmunum eins og við teljum best hverju sinni. Innan sambandsins yrðum við hins vegar meira eða minna upp á náð embættismanna í Brussel komin um það hvað við mættum gera í þeim efnum sem og flestum öðrum. Veraldarsagan er einfaldlega "... ljóst vitni þess að hverri þjóð hefir þá vegnað best þegar hún hefir sjálf hugsað um stjórn sína," svo vitnað sé í Jón Sigurðsson, forseta.

Við Íslendingar vitum sjálfir bezt hvernig okkar hagsmunum er borgið en ekki einhverjir misvitrir embættismenn í Brussel sem hafa sennilega fæstir stigið fæti á íslenzka jörð hvað þá meira.

Hjörtur J. Guðmundsson

Birt áður á:
www.heimssyn.is

„Hann vissi þetta allt saman sjálfur“

Hún hefur sennilega ekki farið framhjá neinum sú pólitíska kreppa og vandræðagangur sem einkennt hefur R-listasamstarfið undanfarna daga eftir að lokaskýrsla Samkeppnisstofnunar um verðsamráð olíufélaganna var birt. Ljóst þykir af skýrslunni að þáttur Þórólfs Árnasonar, borgarastjóra Reykjavíkur, í verðsamráðinu hafi vægast sagt verið drjúgur. Þannig mun Þórólfs t.a.m. vera getið hvorki meira né minna en 127 sinnum í skýrslunni, en eins og kunnugt er byggist aðkoma hans að málinu á því að hann er fyrrverandi framkvæmdastjóri markaðssviðs Olíufélagsins (ESSO). Ljóst þykir af þeim gögnum sem skýrsla Samkeppnisstofnunar byggir á að Þórólfur hafi tekið virkan þátt í samráðinu og gegnt þar ákveðnu lykilhlutverki.

Sumir hafa viljað meina að farið hafi verið með offorsi gegn Þórólfi vegna þessa máls og að aðrir séu sekari en hann. Vissulega er það satt að forystumenn olíufélaganna eru án efa mun sekari en Þórólfur en það sem gerir stöðu hans hins vegar sérstaka er að hann gegnir nú opinberu embætti sem einn af forystumönnum Reykjavíkurborgar sem er einmitt einn af þeim aðilum sem verðsamráði olíufélaganna var beint gegn. Auk þess hefur Þórólfur marglýst því yfir að hans þáttur í málinu hafi verið lítill og hann hafi ekki áttað sig á því að verið væri að stunda ólögmæta starfsemi fyrr en hann fór yfir málið með Samkeppnisstofnun. Skýrsla stofnunarinnar leiðir hins vegar allt annað í ljós eins og fyrr segir.

Þegar bráðabirgðaskýrsla Samkeppnisstofnunar lá fyrir fyrr á árinu voru viðbrögð Þórólfs þau að segjast ekki vilja tjá sig um málið meðan það væri enn í rannsókn hjá stofnuninni. Hann sagðist hins vegar ætla að upplýsa um sinn þátt í málinu þegar Samkeppnisstofnun hefði lokið rannsókn sinni. Nú liggur lokaskýrsla Samkeppnisstofnunar fyrir en ekkert bólar á því að Þórólfur geri hreint fyrir sínum dyrum. Viðbrögð hans við lokskýrslu stofnunarinnar hafa verið alveg ótrúleg og hefur ekki verið heil brú í því sem hann hefur látið frá sér fara um málið. Í raun má segja að málflutningur Þórólfs um málið sé sá sami og þegar bráðabirgðaskýrslan kom út og ef eitthvað er loðnari.

Málflutningur Þórólfs byggir helzt á því að hann hafi bara verið viljalaust verkfæri í höndum forystumanna olíufélaganna og ekki gert sér grein fyrir því að um ólögmæta starfsemi hafi verið að ræða fyrr en á þessu ári eins og áður segir. Það þarf sennilega ekki að fjölyrða um það hversu fáránleg þessi svör eru. Maðurinn tók virkan þátt í samráði olíufélaganna samkvæmt skýrslu Samkeppnisstofnunar og hafi hann ekki haft næga skynsemi til að átta sig á að eitthvað gruggugt væri í gangi er hann vart hæfur til að gegna embætti borgarstjóra Reykjavíkur.

Gott dæmi um tilsvör Þórólfs vegna þáttar hans í samráði olíufélaganna er eftirfarandi úr fréttum Stöðvar 2 þann 2. nóvember sl.: "Já en, Þórólfur, tókst þú sjálfur þátt í ólöglegu athæfi vitandi það að það væri ólöglegt?" Þarna hefði honum auðvitað verið leikur einn að svara neitandi væri hann í raun saklaus. En svar hans var þó með öðrum hætti: "Já, nú er náttúrulega... ég ætla heldur ekki, og ég vona að þú sért ekki að gera það, að fara að taka ákveðna einstaklinga og fara að ákæra þá. Það er annarra að gera það. Og ég ætla heldur ekki að ákæra forstjóra olíufélaganna þó þeir vissulega beri alla ábyrgð." Sem sagt forstjórnarnir bera alla ábrygð, Þórólfur enga.

Því má síðan ekki gleyma að Þórólfur gat hvenær sem er sagt starfi sínu lausu ef honum hugnaðist ekki þátttaka í verðsamráði olíufélaganna en það gerði hann þó ekki. Þess í stað starfaði hann sem framkvæmdastjóri markaðssviðs Olíufélagsins frá 1993 til 1998 og allan þann tíma var ólöglegt samráð olíufélaganna í fullum gangi. Það að firra sig ábyrgð á þeim forsendum að einhverjir yfirmenn hafi borið meiri ábyrgð á hlutunum er síðan ekkert nýtt á nálinni.

En auðvitað vita allir að þetta er tómt bull. Auðvitað vissi Þórólfur um það sem þarna fór fram og gerði sér fyllilega grein fyrir því að um ólögmætt athæfi var að ræða. Annað er bara ekki fræðilegur möguleiki enda væntanlega um sæmilega greindan mann að ræða auk þess sem hann hefði að öðrum kosti varla verið starfi sínu vaxinn sem framkvæmdastjóri markaðssviðs Olíufélagsins.

En eins og Davíð Oddsson, utanríkisráðherra, sagði í viðtali við fjölmiðla nú nýverið þá þurfti Þórólfur vitanlega ekkert að bíða eftir lokaskýrslu Samkeppnisstofnunar til að gera hreint fyrir sínum dyrum í málinu, hann vissi þetta allt saman sjálfur.

Hjörtur J. Guðmundsson

Birt einnig á:
www.ihald.is